Czy nauczyciel może podać dziecku lek w szkole?

Pierwszy tydzień września, sekretariat szkoły, kolejka rodziców. Jedna mama pyta, czy wychowawczyni poda jej synowi insulinę przed obiadem. Inny tata zostawia inhalator z salbutamolem i prosi, żeby ktoś pomógł dziecku w razie duszności. Trzecia rodzina przynosi ampułkostrzykawkę z adrenaliną, bo ich córka ma anafilaksję po orzechach. I bardzo często słyszą tę samą odpowiedź: „my nie możemy podawać leków”. Dla rodzica dziecka przewlekle chorego to zdanie brzmi jak wyrok — bo oznacza, że przez sześć czy siedem godzin dziennie nikt nie zaopiekuje się jego dzieckiem tak, jak trzeba.

Prawda jest bardziej złożona i — co ważne — dużo bardziej korzystna dla rodziców, niż wynika z tej szkolnej formułki. Nauczyciel może podać dziecku lek w szkole. Nie ma jednak takiego obowiązku i nikt, łącznie z dyrektorem, nie może mu tego nakazać. Cała konstrukcja opiera się na dobrowolności i na kilku dokumentach, które warto przygotować z wyprzedzeniem, a nie w panice w połowie roku szkolnego. Zupełnie inaczej wygląda natomiast sytuacja nagła, zagrażająca życiu — tu obowiązują całkiem inne przepisy i od 2025 roku dają one nauczycielowi znacznie więcej możliwości niż wcześniej.

W tym artykule tłumaczymy prostym językiem, kto naprawdę odpowiada za podawanie leków w szkole, jakie dokumenty musi złożyć rodzic, czym różni się rutynowe podanie tabletki od ratowania życia, co zmieniła nowelizacja przepisów o pierwszej pomocy, jakie substancje czynne najczęściej trafiają do szkolnej apteczki dziecka przewlekle chorego oraz co zrobić, gdy placówka odmawia współpracy. Znajdziesz tu również gotową listę informacji, które warto przekazać wychowawcy, oraz odpowiedzi na pytania, które rodzice zadają najczęściej.

Kto formalnie odpowiada za opiekę zdrowotną nad uczniem

Podstawowym aktem prawnym jest ustawa z 12 kwietnia 2019 roku o opiece zdrowotnej nad uczniami. Uporządkowała ona sytuację, która przez lata była źródłem nieporozumień między rodzicami a szkołami. Zgodnie z tą ustawą opiekę nad uczniem przewlekle chorym lub z niepełnosprawnością sprawuje w szkole pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania albo higienistka szkolna. To one są osobami przygotowanymi zawodowo do wykonywania czynności medycznych: podawania leków, wykonywania iniekcji, kontroli glikemii czy oceny stanu dziecka.

Problem polega na tym, że w praktyce pielęgniarka rzadko jest w szkole codziennie. W wielu placówkach pojawia się dwa lub trzy razy w tygodniu, po kilka godzin, a jedna osoba obsługuje kilka szkół rozrzuconych po całej gminie. Dziecko z cukrzycą typu 1 musi natomiast zmierzyć poziom glukozy i podać insulinę przed każdym posiłkiem — niezależnie od grafiku pielęgniarki. Dziecko z astmą może potrzebować leku rozszerzającego oskrzela w dowolnym momencie dnia, również na lekcji wychowania fizycznego. I właśnie dla takich sytuacji ustawodawca przewidział rozwiązanie zapasowe.

Ustawa nakłada na pielęgniarkę obowiązek współpracy z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, rodzicami, dyrektorem i pracownikami szkoły. Ta współpraca ma polegać na wspólnym ustaleniu sposobu opieki nad konkretnym uczniem — dostosowanego do jego stanu zdrowia, planu lekcji i realiów danej placówki. To nie jest pusty zapis: oznacza on, że rodzic ma prawo domagać się spotkania i ustalenia jasnej, spisanej procedury, zamiast słuchać ogólników o tym, że „szkoła nie zajmuje się lekami”.

Pisemna zgoda pracownika — sedno całej sprawy

Kluczowy przepis to art. 21 ust. 3 wspomnianej ustawy. Mówi on, że podawanie leków lub wykonywanie innych czynności podczas pobytu ucznia w szkole przez pracowników szkoły może odbywać się wyłącznie za ich pisemną zgodą. To jedno zdanie odpowiada właściwie na całe pytanie postawione w tytule.

Po pierwsze: nauczyciel może. Wykształcenie medyczne nie jest do tego potrzebne. Stanowisko Ministerstwa Zdrowia w tej sprawie jest od lat konsekwentne — czynności takie jak pomiar poziomu cukru glukometrem, pomoc w podaniu leku wziewnego czy podanie tabletki mogą wykonywać także inne osoby niż personel medyczny, o ile zostały w tym zakresie przeszkolone i wyraziły zgodę. Nie musi to być nawet nauczyciel: równie dobrze może być to pracownik świetlicy, pedagog, sekretarka czy pomoc nauczyciela.

Po drugie: zgoda musi być pisemna. Ustne „dobrze, będę pamiętać” nie ma żadnej wartości dokumentacyjnej i nie chroni ani nauczyciela, ani dziecka. Dokument powinien wskazywać konkretnego ucznia, konkretny lek, dawkę i porę podania. Zgoda dotycząca „leków w ogóle” jest bezużyteczna.

Po trzecie i najważniejsze dla rodziców: zgoda jest w pełni dobrowolna. Dyrektor nie ma narzędzi prawnych, by zmusić nauczyciela do podawania leków. Nie może wpisać tego do zakresu obowiązków, nie może uzależnić od tego oceny pracy ani nagrody. Odmowa nauczyciela nie jest naruszeniem dyscypliny pracy i nie stanowi nieudzielenia pomocy — pod warunkiem, że nie mówimy o sytuacji zagrożenia życia, ale o tym za chwilę. Jeżeli więc żaden pracownik nie zgodzi się na podawanie insuliny, szkoła formalnie postępuje zgodnie z prawem, wzywając rodzica lub pogotowie.

Co dyrektor może, a czego nie może

Dyrektor odpowiada za organizację opieki, a nie za jej osobiste wykonywanie. Jego zadaniem jest tak zaplanować pracę placówki, by uczeń przewlekle chory mógł realnie z niej korzystać. Może i powinien: zapytać pracowników, kto podejmie się zadania, zorganizować dla nich szkolenie (ustawa wprost nakłada na dyrektora obowiązek zapewnienia pracownikom możliwości zdobycia wiedzy o postępowaniu wobec uczniów przewlekle chorych), opracować wewnętrzną procedurę, wskazać miejsce przechowywania leków oraz zadbać o przepływ informacji między wychowawcą, nauczycielami przedmiotów, świetlicą i pielęgniarką.

Nie może natomiast: nakazać podawania leków, odmówić przyjęcia dziecka do szkoły rejonowej z powodu choroby przewlekłej, ani wymagać od rodzica stałej obecności w placówce jako warunku uczęszczania dziecka na zajęcia. W praktyce dobrze funkcjonują szkoły, w których wyznaczono nie jedną, ale dwie–trzy przeszkolone osoby — dzięki temu choroba czy urlop jednego pracownika nie paraliżuje całego systemu.

Rutynowe podanie leku a ratowanie życia — dwie różne sytuacje

To rozróżnienie jest w całym temacie absolutnie kluczowe i to właśnie jego brak powoduje najwięcej nieporozumień. Czym innym jest planowe, powtarzalne podanie leku o określonej godzinie — a czym innym reakcja na nagłe zagrożenie zdrowotne.

W pierwszym przypadku obowiązuje opisany wyżej mechanizm: upoważnienie rodziców plus pisemna zgoda pracownika. Bez tych dwóch dokumentów nauczyciel nie powinien podawać leku, nawet z najlepszymi intencjami. W drugim przypadku — gdy dziecko dusi się w czasie napadu astmy, traci przytomność z powodu hipoglikemii albo rozwija się u niego wstrząs anafilaktyczny — wchodzimy w obszar pierwszej pomocy, a tam żadna zgoda nie jest potrzebna. Obowiązek udzielenia pomocy osobie w stanie zagrożenia życia wynika z art. 162 Kodeksu karnego i dotyczy każdego, nie tylko nauczycieli.

Kryterium	Rutynowe podanie leku	Pierwsza pomoc w stanie nagłym
Przykład	Insulina przed obiadem, tabletka o 12:00	Wstrząs anafilaktyczny, ciężki napad astmy, drgawki, utrata przytomności
Potrzebna pisemna zgoda nauczyciela	Tak	Nie
Potrzebne upoważnienie rodziców	Tak	Nie
Czy nauczyciel może odmówić	Tak, bez konsekwencji	Nie — obowiązek udzielenia pomocy
Wezwanie pogotowia	Tylko przy powikłaniach	Zawsze i natychmiast (112 lub 999)

Przełom z 2025 roku: leki na receptę w ramach pierwszej pomocy

Przez lata istniała absurdalna luka prawna. Definicja pierwszej pomocy w ustawie o Państwowym Ratownictwie Medycznym obejmowała czynności takie jak uciśnięcia klatki piersiowej czy tamowanie krwotoku, ale nie obejmowała podania produktu leczniczego wydanego z przepisu lekarza. Tymczasem właśnie te leki ratują życie w warunkach szkolnych: adrenalina we wstrząsie anafilaktycznym, salbutamol w ciężkim napadzie astmy, glukagon w głębokiej hipoglikemii, midazolam w przedłużającym się napadzie padaczkowym. Nauczyciele bali się po nie sięgać, obawiając się odpowiedzialności.

Nowelizacja ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym, podpisana w maju 2025 roku, tę lukę zamknęła. Nowa definicja pierwszej pomocy obejmuje wyraźnie użycie wyrobów medycznych oraz produktów leczniczych dostępnych na miejscu zdarzenia i dopuszczonych do obrotu w Polsce. W praktyce oznacza to, że świadek zdarzenia — a więc również nauczyciel, opiekun na wycieczce czy trener — może w sytuacji zagrożenia życia sięgnąć po lek należący do poszkodowanego dziecka i go podać. Dodatkowo osoba udzielająca pierwszej pomocy działa w warunkach stanu wyższej konieczności, co dodatkowo ogranicza jej odpowiedzialność.

Dla rodzica dziecka z anafilaksją to zmiana o ogromnym znaczeniu. Wcześniej ampułkostrzykawka z adrenaliną leżąca w szkolnej szafce była w pewnym sensie martwym przedmiotem — dziś jest narzędziem, po które personel może sięgnąć bez obawy o konsekwencje prawne. Nie zwalnia to jednak z obowiązku wezwania pogotowia: każde podanie adrenaliny musi być natychmiast poprzedzone lub uzupełnione telefonem pod numer 112.

Co powinien przygotować rodzic — dokumenty krok po kroku

Najczęstszą przyczyną odmowy ze strony szkoły nie jest zła wola, lecz brak dokumentacji. Nauczyciel, który nie ma na piśmie, ile jednostek insuliny podać i przy jakim poziomie glukozy, słusznie odmawia — bo działałby po omacku. Im lepiej przygotowany komplet papierów, tym większa szansa na współpracę. Poniższą listę warto złożyć w sekretariacie jeszcze przed rozpoczęciem roku szkolnego.

1. Zaświadczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby przewlekłej i o konieczności przyjmowania leków w godzinach pobytu dziecka w szkole — wystawia lekarz prowadzący lub lekarz POZ.
2. Zlecenie lekarskie z pełną nazwą leku, dawką, drogą podania i porą przyjmowania. Zapis „w razie potrzeby” należy doprecyzować: przy jakich objawach, po jakim czasie można powtórzyć dawkę, jaka jest dawka maksymalna na dobę.
3. Pisemne upoważnienie rodziców dla konkretnej osoby (lub kilku osób) do podawania dziecku leku — z imieniem i nazwiskiem pracownika oraz nazwą preparatu.
4. Lek w oryginalnym, nieotwartym opakowaniu, z czytelną ulotką i aktualną datą ważności, podpisany imieniem i nazwiskiem dziecka.
5. Pisemna instrukcja postępowania w sytuacji nagłej — jednostronicowa, napisana prostym językiem, z opisem objawów alarmowych i kolejnych kroków.
6. Aktualne numery telefonu do obojga rodziców oraz do lekarza prowadzącego, a także zgoda na kontakt z poradnią specjalistyczną.

Bardzo dobrą praktyką jest przeprowadzenie przez rodzica krótkiego, praktycznego pokazu dla wyznaczonych pracowników: jak wygląda inhalator z komorą, jak trzyma się autowstrzykiwacz, gdzie znajduje się przycisk pompy insulinowej, jak wygląda odczyt z systemu ciągłego monitorowania glikemii. Piętnaście minut przy stole w pokoju nauczycielskim daje więcej niż dziesięć stron instrukcji. Warto też zostawić w szkole tzw. trener — atrapę autowstrzykiwacza z adrenaliną bez igły i leku — na której personel może przećwiczyć ruch.

Leczenie farmakologiczne, czyli co realnie trafia do szkolnej apteczki

Rodzice często pytają, jakie leki w ogóle wchodzą w grę i czy są to preparaty skomplikowane w obsłudze. W większości przypadków nie są. Poniżej omawiamy najczęstsze sytuacje wraz z substancjami czynnymi stosowanymi w Polsce. Nazwy handlowe podajemy wyłącznie przykładowo — o doborze konkretnego preparatu i dawki zawsze decyduje lekarz prowadzący dziecko.

Astma oskrzelowa

To najczęstsza choroba przewlekła wieku szkolnego i jednocześnie najprostsza organizacyjnie. Podstawą doraźnego leczenia jest salbutamol — krótko działający lek rozszerzający oskrzela, dostępny w inhalatorach ciśnieniowych (np. Ventolin) oraz proszkowych (np. Buventol Easyhaler, Ventolin Dysk). Działa w ciągu kilku minut, a typowa dawka ratunkowa u dziecka to dwie do czterech dawek, w razie potrzeby powtarzanych. Rzadziej stosuje się fenoterol lub połączenie fenoterolu z bromkiem ipratropium (Berodual). U młodszych dzieci lek powinien być podawany przez komorę inhalacyjną (spejser, np. AeroChamber lub OptiChamber) — bez niej znaczna część dawki osadza się w jamie ustnej i nie dociera do oskrzeli.

Leczenie podtrzymujące zwykle nie wymaga interwencji w szkole, bo glikokortykosteroidy wziewne — budezonid, flutykazon, beklometazon, cyklezonid — oraz preparaty złożone z długo działającym beta-mimetykiem (formoterol, salmeterol, wilanterol) przyjmuje się rano i wieczorem w domu. Wyjątkiem jest strategia MART u starszych dzieci i nastolatków, gdzie ten sam inhalator z budezonidem i formoterolem (np. Symbicort) pełni rolę leku podstawowego i ratunkowego. U dzieci z astmą wysiłkową salbutamol podaje się profilaktycznie na kilkanaście minut przed lekcją wychowania fizycznego — i to jest właśnie ten moment, w którym niezbędna jest współpraca nauczyciela.

Alergia i anafilaksja

W łagodnych reakcjach alergicznych stosuje się leki przeciwhistaminowe drugiej generacji: cetyryzynę, lewocetyryzynę, loratadynę, desloratadynę, bilastynę czy feksofenadynę. W alergicznym nieżycie nosa pomocne są preparaty donosowe z mometazonem lub flutykazonem, a także azelastyna. To leki bezpieczne, podawane zwykle raz dziennie, więc rzadko wymagają podania w szkole.

Zupełnie inaczej wygląda anafilaksja. Lekiem pierwszego rzutu, i jedynym, który realnie ratuje życie, jest adrenalina (epinefryna) podana domięśniowo w przednio-boczną powierzchnię uda — można ją wstrzyknąć nawet przez ubranie. W Polsce dostępne są autowstrzykiwacze w dawkach 150 mikrogramów (dla dzieci o masie ciała mniej więcej 15–30 kg, np. EpiPen Jr) i 300 mikrogramów (powyżej 30 kg, np. EpiPen Senior); w obrocie bywają też ampułkostrzykawki oraz preparaty Anapen i Emerade, choć ich dostępność w aptekach w ostatnich latach bywała zmienna — warto to sprawdzić przy realizacji recepty. Jeżeli po 5–15 minutach objawy nie ustępują, podaje się drugą dawkę, dlatego zaleca się, by dziecko z rozpoznaną anafilaksją miało zawsze dwa wstrzykiwacze. Leki przeciwhistaminowe i glikokortykosteroidy (np. hydrokortyzon, prednizon) mają w anafilaksji znaczenie wyłącznie pomocnicze i nigdy nie zastępują adrenaliny — opóźnianie jej podania jest najczęstszym błędem prowadzącym do zgonu.

Cukrzyca typu 1

To sytuacja najbardziej wymagająca organizacyjnie, bo obejmuje nie tylko podanie leku, ale też pomiar, obliczenia i ocenę stanu dziecka. Do posiłków podaje się analogi insuliny szybkodziałające: insulinę aspart (NovoRapid, Fiasp), insulinę lispro (Humalog, Lyumjev) lub insulinę glulizynową (Apidra), najczęściej z penu lub pompy insulinowej. Insuliny bazowe — glargina, detemir, degludec — podaje się w domu. Coraz częściej dziecko korzysta z systemu ciągłego monitorowania glikemii, co bardzo ułatwia pracę personelu, bo odczyt widoczny jest na telefonie lub czytniku bez konieczności nakłuwania palca.

Najgroźniejszym stanem jest hipoglikemia. Przy łagodnym niedocukrzeniu dziecku podaje się 10–15 g szybko wchłanianych węglowodanów — glukozę w tabletkach lub żelu, sok, słodki napój — i po kwadransie powtarza pomiar. Przy ciężkiej hipoglikemii z utratą przytomności lub drgawkami absolutnie nie wolno podawać niczego doustnie. Wtedy stosuje się glukagon: w postaci zestawu do wstrzyknięć (GlucaGen HypoKit, dawka zależna od masy ciała) lub, jeśli rodzina dysponuje takim preparatem, w postaci proszku donosowego. Jednocześnie należy wezwać pogotowie. Warto podkreślić rzecz, o której szkoły często zapominają: dziecko z cukrzycą nie może być pozostawione samo, gdy zgłasza objawy niedocukrzenia — nie wolno wysyłać go samodzielnie do gabinetu pielęgniarki przez pusty korytarz.

Padaczka

Leki przeciwpadaczkowe przyjmowane przewlekle — kwas walproinowy, lewetyracetam, lamotrygina, karbamazepina, okskarbazepina, etosuksymid — dawkuje się zwykle rano i wieczorem, więc rzadko trzeba je podawać w szkole. Kluczowe jest natomiast postępowanie w napadzie przedłużającym się ponad pięć minut. Stosuje się wtedy midazolam w roztworze podawanym na błonę śluzową policzka (Buccolam, w dawkach dobranych do wieku dziecka) albo diazepam w mikrowlewce doodbytniczej (np. Relsed 5 mg lub 10 mg). Oba preparaty są proste w użyciu, nie wymagają igły i mogą być podane przez osobę bez wykształcenia medycznego po krótkim przeszkoleniu. Równolegle należy zabezpieczyć głowę dziecka, ułożyć je w pozycji bezpiecznej po ustąpieniu drgawek i wezwać pogotowie.

ADHD, leki psychotropowe i pozostałe sytuacje

W leczeniu ADHD stosuje się głównie metylofenidat (Medikinet, Concerta) oraz leki niestymulujące: atomoksetynę i guanfacynę. Ponieważ metylofenidat jest środkiem psychotropowym, jego przechowywanie i podawanie w szkole rodzi dodatkowe komplikacje formalne, dlatego lekarze zdecydowanie preferują preparaty o przedłużonym uwalnianiu, przyjmowane raz dziennie rano w domu. Jeżeli mimo to dawka popołudniowa jest konieczna, lek musi być przechowywany pod zamknięciem, a każde podanie odnotowane.

Wśród innych częstych sytuacji warto wymienić mukowiscydozę, gdzie dziecko przyjmuje do każdego posiłku enzymy trzustkowe (pankreatyna, np. Kreon) — tu rola nauczyciela sprowadza się zwykle do przypomnienia i nadzoru. Osobnym tematem są zwykłe leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe: paracetamol i ibuprofen. Stanowisko Ministerstwa Zdrowia jest tu ostrożne — przy zgłaszanym bólu głowy czy brzucha personel powinien skontaktować się z rodzicem i zalecić konsultację lekarską, a nie podawać lek na własną rękę. Ból bywa pierwszym objawem poważniejszej choroby, a jego zamaskowanie utrudnia rozpoznanie.

Choroba	Substancja czynna stosowana doraźnie	Sytuacja w szkole
Astma oskrzelowa	Salbutamol, fenoterol z bromkiem ipratropium	Duszność, świsty, przed lekcją WF
Anafilaksja	Adrenalina 150 lub 300 µg domięśniowo	Obrzęk, duszność, spadek ciśnienia po kontakcie z alergenem
Cukrzyca typu 1	Insulina aspart, lispro, glulizynowa; glukoza; glukagon	Przed posiłkiem, przy hipoglikemii
Padaczka	Midazolam na śluzówkę policzka, diazepam doodbytniczo	Napad trwający powyżej 5 minut
Alergia sezonowa	Cetyryzyna, desloratadyna, azelastyna	Zwykle podawane w domu
Mukowiscydoza	Pankreatyna	Do każdego posiłku i przekąski

Czy dziecko może samo nosić i przyjmować lek?

Może, a w wielu przypadkach powinno — to najprostsze i najbardziej naturalne rozwiązanie, zwłaszcza u starszych uczniów. Nastolatek z astmą świetnie radzi sobie z własnym inhalatorem, a młodzież z cukrzycą typu 1 zwykle samodzielnie obsługuje pompę i liczy wymienniki. Rolą szkoły jest wtedy nie tyle podawanie leku, ile stworzenie warunków: zgoda na wyjście z sali, dostęp do plecaka, spokojne miejsce na pomiar glikemii, możliwość zjedzenia przekąski na lekcji bez komentarzy.

Granicę wyznacza dojrzałość dziecka i rodzaj leku. Ośmiolatek raczej nie oceni prawidłowo, czy ma już objawy anafilaksji i czy to moment na adrenalinę. Dlatego nawet gdy dziecko nosi lek przy sobie, w szkole powinna znajdować się druga, awaryjna dawka oraz osoba wiedząca, co z nią zrobić. Ważne jest też, by wszyscy nauczyciele uczący daną klasę — nie tylko wychowawca — wiedzieli o chorobie i o tym, gdzie lek się znajduje. Informacja zamknięta w szufladzie sekretariatu nikomu nie pomoże w piątek na sali gimnastycznej.

Przechowywanie leków i indywidualna procedura

Leki w szkole powinny być przechowywane w miejscu niedostępnym dla innych uczniów, ale jednocześnie łatwo osiągalnym dla osób upoważnionych. To brzmi jak sprzeczność, ale w praktyce oznacza zamykaną szafkę w gabinecie pielęgniarki lub w sekretariacie, do której klucz mają wyznaczone osoby, a nie sejf, którego kod zna wyłącznie dyrektor przebywający akurat na konferencji. Adrenalina wymaga temperatury poniżej 25 stopni i ochrony przed światłem — nie wolno jej trzymać w lodówce ani w nagrzanym samochodzie podczas wycieczki. Insulinę w użyciu przechowuje się w temperaturze pokojowej, zapasową w lodówce.

Warto, by szkoła miała spisaną, jednostronicową procedurę dla konkretnego dziecka, wywieszoną lub dostępną w pokoju nauczycielskim. Powinna ona zawierać kilka elementów:

• Imię i nazwisko ucznia, klasa, rozpoznanie oraz zdjęcie dziecka.
• Objawy, które powinny zaniepokoić personel, opisane prostym językiem, bez terminów medycznych.
• Nazwa leku, dawka, miejsce przechowywania i sposób podania.
• Jasny próg wezwania pogotowia — kiedy dzwonić bez wahania.
• Numery telefonów do rodziców i lista osób upoważnionych do podania leku.

Każde podanie leku powinno zostać odnotowane: data, godzina, dawka, podpis osoby podającej, ewentualne uwagi o stanie dziecka. Taki zeszyt to nie biurokracja, tylko realna ochrona — zarówno dla nauczyciela w razie wątpliwości, jak i dla lekarza, który na wizycie kontrolnej zobaczy, jak często dziecko sięgało po lek ratunkowy w ciągu ostatnich tygodni.

Wycieczki, zielona szkoła i zajęcia dodatkowe

Wyjazdy to obszar wyjątkowo słabo uregulowany. Przepisy nie przewidują udziału pielęgniarki szkolnej w wycieczkach, więc cała odpowiedzialność za organizację opieki spoczywa na dyrektorze i kierowniku wycieczki. Zasady powinny zostać ustalone w regulaminie wyjazdu jeszcze przed jego rozpoczęciem, a nie improwizowane w autokarze.

Dla rodzica dziecka przewlekle chorego oznacza to konieczność powtórzenia całej procedury dokumentacyjnej w odniesieniu do konkretnego opiekuna wyjazdu — jego pisemna zgoda jest równie potrzebna jak zgoda wychowawcy w szkole. Warto również przekazać zapas leku większy niż wynikałoby to z długości wyjazdu, ulotki wszystkich preparatów, informację o wyrobach medycznych, które dziecko posiada, oraz numer do lekarza prowadzącego. Jeżeli szkoła sygnalizuje, że nie jest w stanie zapewnić opieki, rozwiązaniem bywa udział rodzica jako dodatkowego opiekuna — nie należy jednak traktować tego jako standardu ani jako warunku uczestnictwa dziecka w wyjeździe.

Co zrobić, gdy szkoła odmawia współpracy

Zacznij od rozmowy i od dokumentów. Bardzo często odmowa wynika z lęku, a nie z niechęci — nauczyciele obawiają się, że pomylą dawkę i poniosą odpowiedzialność. Konkretna, pisemna instrukcja, praktyczny pokaz i możliwość telefonu do rodzica w razie wątpliwości potrafią całkowicie zmienić nastawienie. Pomaga też przypomnienie, że osoba działająca zgodnie z pisemną instrukcją i w dobrej wierze ma bardzo ograniczoną odpowiedzialność, a w sytuacji ratowania życia działa w granicach prawa.

Jeżeli rozmowa nie przynosi efektu, kolejnym krokiem jest pisemny wniosek do dyrektora o zorganizowanie opieki nad uczniem przewlekle chorym wraz z powołaniem się na ustawę o opiece zdrowotnej nad uczniami. Można też zwrócić się do organu prowadzącego szkołę, czyli zazwyczaj do gminy, oraz do kuratorium oświaty. Warto pamiętać, że dyrektor ma obowiązek zapewnić pracownikom możliwość przeszkolenia — brak wiedzy personelu nie jest argumentem zamykającym sprawę, lecz problemem do rozwiązania. W sytuacjach trudnych pomocne bywa wsparcie organizacji pacjenckich zrzeszających rodziny dzieci z cukrzycą, alergią czy padaczką, które dysponują gotowymi wzorami pism i doświadczeniem w mediacjach ze szkołami.

Bibliografia

1. Muraro A, Worm M, Alviani C, Cardona V, DunnGalvin A, Garvey LH, Riggioni C, de Silva D, Angier E, Arasi S, Bellou A, Beyer K, Bijlhout D, Bilò MB, Bindslev-Jensen C, Brockow K, Fernandez-Rivas M, Halken S, Jensen B, Khaleva E, Michaelis LJ, Oude Elberink HNG, Regent L, Sanchez A, Vlieg-Boerstra BJ, Roberts G; European Academy of Allergy and Clinical Immunology, Food Allergy, Anaphylaxis Guidelines Group. EAACI guidelines: Anaphylaxis (2021 update). Allergy. 2022;77(2):357-377. DOI: 10.1111/all.15032 PMID: 34343358
2. Muraro A, Agache I, Clark A, Sheikh A, Roberts G, Akdis CA, Borrego LM, Higgs J, Hourihane JO, Jorgensen P, Mazon A, Parmigiani D, Said M, Schnadt S, van Os-Medendorp H, Vlieg-Boerstra BJ, Wickman M; European Academy of Allergy and Clinical Immunology. EAACI food allergy and anaphylaxis guidelines: managing patients with food allergy in the community. Allergy. 2014;69(8):1046-1057. DOI: 10.1111/all.12441 PMID: 24905609
3. Lawrence SE, Albanese-O’Neill A, Besançon S, Black T, Bratina N, Chaney D, Cogen FR, Cummings EA, Moreau E, Pierce JS, Richmond E, Mahmud FH. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2022: Management and support of children and adolescents with diabetes in school. Pediatr Diabetes. 2022;23(8):1478-1495. DOI: 10.1111/pedi.13432 PMID: 36537526
4. Glauser T, Shinnar S, Gloss D, Alldredge B, Arya R, Bainbridge J, Bare M, Bleck T, Dodson WE, Garrity L, Jagoda A, Lowenstein D, Pellock J, Riviello J, Sloan E, Treiman DM. Evidence-Based Guideline: Treatment of Convulsive Status Epilepticus in Children and Adults: Report of the Guideline Committee of the American Epilepsy Society. Epilepsy Curr. 2016;16(1):48-61. DOI: 10.5698/1535-7597-16.1.48 PMID: 26900382
5. Reddel HK, Bacharier LB, Bateman ED, Brightling CE, Brusselle GG, Buhl R, Cruz AA, Duijts L, Drazen JM, FitzGerald JM, Fleming LJ, Inoue H, Ko FW, Krishnan JA, Levy ML, Lin J, Mortimer K, Pitrez PM, Sheikh A, Yorgancioglu AA, Boulet LP. Global Initiative for Asthma Strategy 2021: executive summary and rationale for key changes. Eur Respir J. 2021;59(1):2102730. DOI: 10.1183/13993003.02730-2021 PMID: 34667060

Akty prawne

1. Ustawa z dnia 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami (Dz.U. 2019 poz. 1078, z późn. zm.) — w szczególności art. 21 ust. 3 (pisemna zgoda pracownika szkoły na podawanie leków) oraz art. 20–21 (opieka nad uczniem przewlekle chorym lub niepełnosprawnym).
2. Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 91, z późn. zm.) — art. 3 pkt 7 (ustawowa definicja pierwszej pomocy).
3. Ustawa z dnia 24 kwietnia 2025 r. o zmianie ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 poz. 637) — nowelizacja rozszerzająca definicję pierwszej pomocy; weszła w życie 30 maja 2025 r.
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, z późn. zm.) — art. 162 (obowiązek udzielenia pomocy osobie w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu).