Ból pod pachami – co może oznaczać i jak go leczyć?

Ból pod pachą to dolegliwość, z którą prędzej czy później spotyka się bardzo wiele osób – i która zwykle wywołuje więcej niepokoju, niż na to zasługuje. W zdecydowanej większości przypadków jego przyczyna okazuje się banalna: przeciążony na siłowni mięsień, podrażnienie po goleniu, uczulenie na nowy dezodorant albo węzeł chłonny, który powiększył się, bo organizm właśnie walczy z przeziębieniem. Dół pachowy to jednak wyjątkowe miejsce w naszym ciele. Na niewielkiej przestrzeni spotykają się tu mięśnie barku i klatki piersiowej, duże naczynia krwionośne, nerwy biegnące do ręki, kilkadziesiąt węzłów chłonnych, gruczoły potowe, mieszki włosowe, a u kobiet także tkanka gruczołu piersiowego, która potrafi sięgać aż do pachy. Dlatego ból w tej okolicy może mieć bardzo różne źródła – od skóry, przez mięśnie i nerwy, aż po narządy położone w klatce piersiowej i jamie brzusznej, z których ból „promieniuje” w okolicę pachy. Właśnie ta różnorodność sprawia, że warto wiedzieć, na co zwrócić uwagę: jakie cechy bólu i objawy towarzyszące sugerują niegroźną przyczynę, a które powinny skłonić do szybkiej wizyty u lekarza. Szczególną uwagę należy poświęcić niebolesnym, twardym guzkom pod pachą, które nie znikają po kilku tygodniach, oraz bólowi pod lewą pachą połączonemu z dusznością lub uciskiem w klatce piersiowej. W tym artykule, przygotowanym z perspektywy farmaceuty, wyjaśniamy krok po kroku, co może oznaczać ból pod pachą, jak wygląda diagnostyka, jakie leki – dostępne bez recepty i na receptę – stosuje się w poszczególnych sytuacjach oraz jak dbać o skórę tej wrażliwej okolicy, aby zmniejszyć ryzyko nawrotów.

Budowa dołu pachowego – dlaczego pod pachą może boleć tak wiele rzeczy?

Dół pachowy, potocznie nazywany pachą, to przestrzeń w kształcie piramidy położona między ramieniem a boczną ścianą klatki piersiowej. Jego ściany tworzą mięśnie: z przodu mięśnie piersiowe większy i mniejszy, z tyłu mięsień najszerszy grzbietu, mięsień obły większy i mięsień podłopatkowy, od strony klatki piersiowej mięsień zębaty przedni, a od strony ramienia mięsień kruczo-ramienny i głowa krótka mięśnia dwugłowego. Każdy z nich pracuje przy unoszeniu, przywodzeniu i obracaniu ręki, dlatego przeciążenie któregokolwiek z nich może dawać ból odczuwany właśnie „pod pachą”.

Przez dół pachowy przebiegają również tętnica i żyła pachowa, które zaopatrują w krew całą kończynę górną, oraz splot ramienny – wiązka nerwów wychodzących z rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym, odpowiedzialnych za czucie i ruch ręki. Przez tę okolicę biegnie także nerw międzyżebrowo-ramienny, który zbiera czucie ze skóry pachy i wewnętrznej strony ramienia. To wyjaśnia, dlaczego problemy z kręgosłupem szyjnym, ucisk na nerwy czy półpasiec mogą objawiać się bólem właśnie w tym miejscu.

Niezwykle ważną częścią dołu pachowego są węzły chłonne. U dorosłego człowieka jest ich zazwyczaj od 20 do 40, choć liczba ta różni się osobniczo. Zbierają one chłonkę (limfę) z ręki, górnej części tułowia, a przede wszystkim z piersi – szacuje się, że zdecydowana większość chłonki z gruczołu piersiowego spływa właśnie do węzłów pachowych. Węzły działają jak „filtry” i posterunki układu odpornościowego: gdy w obszarze, z którego zbierają limfę, pojawia się infekcja, stan zapalny lub komórki nowotworowe, powiększają się. Do tego dochodzi skóra pachy, bogata w gruczoły potowe (w tym apokrynowe, odpowiedzialne za charakterystyczny zapach potu), gruczoły łojowe i mieszki włosowe. Ciepło, wilgoć, tarcie i regularne golenie sprawiają, że skóra ta jest szczególnie podatna na podrażnienia i zakażenia.

Młody mężczyzna pokazujący pachę

Najczęstsze przyczyny bólu pod pachą – przegląd

Zanim omówimy poszczególne przyczyny szczegółowo, warto spojrzeć na nie z lotu ptaka. Poniższa tabela zestawia najczęstsze źródła bólu pod pachą wraz z cechami, które mogą pomóc wstępnie odróżnić je od siebie. Pamiętaj jednak, że to jedynie orientacyjna ściągawka – ostateczne rozpoznanie zawsze należy do lekarza.

PrzyczynaCharakter bóluTypowe objawy towarzyszące
Przeciążenie mięśni, „zakwasy”Tępy, rozlany, nasila się przy ruchu rękąWcześniejszy intensywny trening, sztywność mięśni, brak guzków
Uraz (stłuczenie, naderwanie mięśnia, zwichnięcie)Ostry, pojawia się nagleObrzęk, siniak, ograniczenie ruchomości barku
Podrażnienie lub alergia skórnaPieczenie, swędzenie, tkliwość skóryZaczerwienienie, wysypka, złuszczanie w miejscu kontaktu z kosmetykiem
Zapalenie mieszków włosowych, czyrak, ropieńPunktowy, pulsujący, narastającyKrosty, bolesny czerwony guzek z ropą, czasem gorączka
Trądzik odwrócony (hidradenitis suppurativa)Nawracający, przewlekłyBolesne guzki i ropnie w obu pachach i pachwinach, przetoki, blizny
Powiększony węzeł chłonny (infekcja, szczepienie)Tkliwość w jednym miejscuWyczuwalny, miękki, ruchomy guzek, niedawna infekcja lub szczepienie
PółpasiecPiekący, kłujący, „jak oparzenie”Po kilku dniach pęcherzyki układające się pasmem na jednej stronie ciała
Problemy z kręgosłupem szyjnymPromieniujący, rwący, typu „prądu”Drętwienie i mrowienie ręki, ból szyi, nasilenie przy ruchach głową
Choroba serca (dławica, zawał)Uciskający, gniotący, najczęściej pod lewą pachąBól za mostkiem, duszność, zimny pot, nudności – stan nagły!

Przeciążenie mięśni i opóźniona bolesność mięśniowa („zakwasy”)

To jedna z najczęstszych i zarazem najmniej groźnych przyczyn bólu pod pachą. Pojawia się zwłaszcza po treningu górnych partii ciała – podciąganiu na drążku, pompkach, wyciskaniu sztangi, wiosłowaniu, wspinaczce czy pływaniu – ale także po nietypowym wysiłku w życiu codziennym, na przykład malowaniu sufitu, noszeniu ciężkich zakupów czy całodziennym trzymaniu dziecka na rękach. Ból jest zwykle tępy, rozlany, odczuwany po jednej lub obu stronach i wyraźnie nasila się przy unoszeniu ręki czy napinaniu mięśni klatki piersiowej.

Warto przy tej okazji wyjaśnić popularny mit. Przez lata uważano, że „zakwasy” powstają w wyniku gromadzenia się kwasu mlekowego w mięśniach. Dziś wiemy, że kwas mlekowy (a ściślej mleczan) jest usuwany z mięśni w ciągu godziny–dwóch po wysiłku, więc nie może odpowiadać za ból odczuwany następnego dnia. Prawdziwą przyczyną tzw. opóźnionej bolesności mięśniowej (z ang. DOMS) są mikrouszkodzenia włókien mięśniowych i towarzyszący im lokalny stan zapalny, który jest w gruncie rzeczy elementem procesu adaptacji mięśni do wysiłku. Ból typowo pojawia się po 12–24 godzinach od treningu, osiąga szczyt między 24. a 72. godziną i stopniowo ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni.

Inaczej jest w przypadku naderwania mięśnia, na przykład mięśnia piersiowego większego, do którego dochodzi czasem podczas wyciskania dużych ciężarów. Wtedy ból pojawia się nagle, w trakcie wysiłku, często towarzyszy mu uczucie „trzaśnięcia”, a po kilku godzinach może pojawić się rozległy siniak sięgający pachy i ramienia oraz wyraźne osłabienie siły przy przywodzeniu ręki. Taki uraz wymaga oceny lekarskiej, ponieważ całkowite zerwanie ścięgna mięśnia piersiowego często leczy się operacyjnie, a wynik jest najlepszy, gdy zabieg wykona się wcześnie.

Urazy mechaniczne

Ból pod pachą może być skutkiem upadku na wyprostowaną rękę, uderzenia, wypadku komunikacyjnego czy kontuzji sportowej. W zależności od siły urazu może dojść do stłuczenia tkanek miękkich, naderwania mięśni i ścięgien, zwichnięcia stawu ramiennego, a nawet złamania kości ramiennej, obojczyka lub żeber. Urazy charakteryzują się nagłym, ostrym bólem, który pojawia się bezpośrednio po zdarzeniu. Często towarzyszy mu obrzęk, zasinienie, tkliwość przy dotyku i ograniczenie ruchomości barku. Zniekształcenie obrysu barku, niemożność uniesienia ręki, „przeskakiwanie” w stawie czy drętwienie palców to sygnały, że konieczna jest pilna konsultacja – najlepiej na szpitalnym oddziale ratunkowym lub u ortopedy. Lekarz zleci zwykle zdjęcie RTG, a w razie podejrzenia uszkodzenia mięśni lub ścięgien – badanie USG lub rezonans magnetyczny. Warto pamiętać, że przy zwichnięciu barku może dojść do ucisku na nerwy i naczynia przebiegające przez dół pachowy, dlatego nie należy próbować samodzielnie „nastawiać” stawu.

Podrażnienia i alergie skórne

Skóra pachy jest cienka, często wilgotna i narażona na tarcie, a przy tym codziennie kontaktuje się z kosmetykami. Nic dziwnego, że jest to jedno z typowych miejsc występowania kontaktowego zapalenia skóry. Rozróżniamy dwie jego postacie. Kontaktowe zapalenie z podrażnienia powstaje wtedy, gdy substancja bezpośrednio uszkadza barierę naskórkową – może to być alkohol zawarty w dezodorancie, sole glinu w antyperspirancie zastosowanym na świeżo ogoloną skórę, kremy do depilacji czy zbyt agresywne mydło. Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry jest natomiast reakcją układu odpornościowego na konkretny alergen, do którego organizm się wcześniej uczulił. Najczęstszymi winowajcami są kompozycje zapachowe, konserwanty, barwniki tekstylne oraz pozostałości detergentów i płynów do płukania w ubraniach.

Objawy obejmują zaczerwienienie, świąd, pieczenie, drobną grudkową wysypkę, a w ostrzejszych przypadkach obrzęk, pęcherzyki i sączenie. Skóra bywa bolesna, szczególnie przy ruchach ręką i kontakcie z ubraniem. Charakterystyczne jest to, że zmiany ograniczają się do miejsca kontaktu z czynnikiem drażniącym – na przykład do obszaru, na który nakładamy dezodorant, przy czym tzw. odzieżowe zapalenie skóry często oszczędza samo zagłębienie pachy, a obejmuje jej brzegi, gdzie tkanina najmocniej przylega do ciała. Podstawą leczenia jest odstawienie podejrzanego produktu. Jeśli objawy nawracają, a przyczyna nie jest oczywista, dermatolog lub alergolog może zlecić testy płatkowe, które pozwalają precyzyjnie ustalić, na jaki składnik jesteśmy uczuleni.

Zapalenie mieszków włosowych, czyraki i ropnie

Zapalenie mieszków włosowych (folliculitis) to powierzchowne zakażenie ujścia mieszka włosowego, najczęściej wywołane przez gronkowca złocistego. Pod pachami sprzyja mu golenie (szczególnie tępą maszynką i „pod włos”), wrastanie włosów, pocenie się, obcisła odzież z tworzyw sztucznych oraz osłabiona odporność, na przykład w przebiegu cukrzycy. Objawia się drobnymi, czerwonymi krostkami skupionymi wokół włosów, które bywają tkliwe i swędzą. Łagodne postacie zwykle ustępują w ciągu 7–10 dni przy odpowiedniej higienie i stosowaniu środków antyseptycznych.

Gdy zakażenie wnika głębiej, może powstać czyrak – bolesny, twardy, czerwony guz z ropnym czopem w środku – lub kilka zlewających się czyraków, tworzących tzw. czyraka gromadnego. Większe nagromadzenie ropy w tkankach to ropień, który daje silny, pulsujący ból, wyraźny obrzęk, ocieplenie skóry, a czasem gorączkę i ogólne rozbicie. Czyraków nie należy wyciskać, ponieważ grozi to rozprzestrzenieniem zakażenia. Ropień zazwyczaj wymaga nacięcia i drenażu przez chirurga, a antybiotyk ogólny stosuje się wtedy, gdy towarzyszy mu rozległe zapalenie tkanki podskórnej, gorączka lub gdy pacjent ma obniżoną odporność. Nawracające czyraki są sygnałem do zbadania poziomu glukozy we krwi oraz sprawdzenia, czy nie jesteśmy nosicielami gronkowca, na przykład w przedsionku nosa.

Trądzik odwrócony (hidradenitis suppurativa) – często przeoczana przyczyna

Jeśli pod pachami regularnie pojawiają się bolesne guzki i „czyraki”, które pękają, sączą się, goją z bliznami, a potem wracają w tych samych miejscach, przyczyną może być trądzik odwrócony, znany też jako ropne zapalenie apokrynowych gruczołów potowych. To przewlekła, zapalna choroba skóry, której źródłem jest zatkanie i pękanie mieszków włosowych w okolicach bogatych w gruczoły apokrynowe – pachach, pachwinach, okolicy narządów płciowych, pośladkach i pod piersiami. Choroba dotyczy około 1% populacji, zaczyna się najczęściej po okresie dojrzewania i częściej występuje u kobiet. Czynnikami ryzyka są palenie tytoniu, nadwaga i otyłość, a także predyspozycje rodzinne.

Trądzik odwrócony bardzo często jest latami mylony z „nawracającymi czyrakami” i leczony wyłącznie krótkimi kuracjami antybiotyków, co nie przynosi trwałej poprawy. Tymczasem to nie jest zwykłe zakażenie ani skutek złej higieny, lecz choroba zapalna o podłożu immunologicznym, wymagająca opieki dermatologa. W miarę postępu mogą tworzyć się kanały pod skórą (przetoki), z których wydobywa się wydzielina o nieprzyjemnym zapachu, a gojenie pozostawia sznurowate, przykurczające blizny. Wczesne rozpoznanie ma ogromne znaczenie, bo nowoczesne leczenie – w tym leki biologiczne, o których piszemy w części poświęconej farmakoterapii – pozwala zahamować rozwój choroby i znacząco poprawić jakość życia.

Zakażenia grzybicze, wyprzenia i łupież rumieniowy

Ciepło i wilgoć w fałdach skóry to idealne warunki dla grzybów i niektórych bakterii. Wyprzenie (intertrigo) to stan zapalny skóry w miejscach, gdzie skóra trze o skórę. Początkowo pojawia się zaczerwienienie i pieczenie, a z czasem może dojść do nadkażenia drożdżakami z rodzaju Candida – wtedy zmiana staje się intensywnie czerwona, lśniąca, sącząca, a na jej obrzeżach widoczne są drobne krostki „satelitarne”. Problem częściej dotyczy osób z otyłością, cukrzycą, nadmierną potliwością oraz przyjmujących antybiotyki lub sterydy.

Inną, mniej znaną przypadłością jest łupież rumieniowy (erythrasma), wywoływany przez bakterie z gatunku Corynebacterium minutissimum. Daje on brunatnoczerwone, dobrze odgraniczone plamy, zwykle tylko lekko swędzące. Ciekawostką jest to, że w świetle lampy Wooda, którą dysponują dermatolodzy, zmiany świecą charakterystycznym koralowoczerwonym kolorem, co pozwala szybko odróżnić je od grzybicy. Rozróżnienie to ma praktyczne znaczenie, bo obie choroby leczy się innymi preparatami.

Półpasiec

Półpasiec to choroba wywołana przez reaktywację wirusa ospy wietrznej, który po przechorowaniu ospy „uśpiony” pozostaje w zwojach nerwowych na całe życie. Gdy odporność słabnie – z wiekiem, w okresie dużego stresu, w trakcie chorób przewlekłych czy leczenia immunosupresyjnego – wirus może się uaktywnić i wędrować wzdłuż nerwu do skóry. Jeśli zajęty jest nerw unerwiający górną część klatki piersiowej, ból i wysypka obejmą okolicę pachy, często razem z przednią lub tylną ścianą klatki piersiowej po jednej stronie ciała.

Bardzo ważne jest to, że ból – piekący, kłujący, przypominający oparzenie, czasem z nadwrażliwością na dotyk ubrania – pojawia się zwykle kilka dni przed wysypką. W tym okresie łatwo pomylić go z bólem mięśniowym, a nawet z bólem serca. Dopiero później na zaczerwienionej skórze pojawiają się zgrupowane pęcherzyki, układające się w pas, który nigdy nie przekracza linii środkowej ciała. Leczenie przeciwwirusowe jest najskuteczniejsze, gdy rozpocznie się je w ciągu 72 godzin od pojawienia się wysypki, dlatego nie warto zwlekać z wizytą u lekarza. Najpoważniejszym powikłaniem półpaśca jest neuralgia popółpaścowa, czyli ból utrzymujący się miesiącami po wygojeniu skóry – jej ryzyko rośnie z wiekiem. Osoby po 50. roku życia oraz dorośli z grup ryzyka mogą zapobiegać półpaścowi dzięki szczepieniu, o czym warto porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą.

Powiększone węzły chłonne pod pachą

Wyczucie „guzka” pod pachą to jeden z najczęstszych powodów, dla których pacjenci zgłaszają się do lekarza – i jeden z najbardziej stresujących. Dobra wiadomość jest taka, że ogromna większość powiększonych węzłów chłonnych to tzw. węzły odczynowe, czyli reagujące na infekcję lub inny bodziec, które same wracają do normy. Węzły pachowe u zdrowej osoby zwykle nie są wyczuwalne lub mają postać drobnych, miękkich, ruchomych „ziarenek” wielkości do około 1 cm. Kluczowe jest jednak to, by umieć rozpoznać sytuacje, w których powiększenie węzła wymaga dalszej diagnostyki.

Odczynowe powiększenie węzłów w przebiegu infekcji

Najczęściej węzły pachowe powiększają się w odpowiedzi na zakażenie w obszarze, z którego zbierają chłonkę: zranienie palca, zanokcica, zakażone zadrapanie na ręce, zapalenie mieszków włosowych, czyrak czy róża kończyny górnej. Wówczas węzeł jest tkliwy lub bolesny, miękki, sprężysty i przesuwalny względem skóry, a skóra nad nim bywa zaczerwieniona i ocieplona. Po wyleczeniu infekcji węzeł zmniejsza się zwykle w ciągu kilku tygodni, choć niewielkie zgrubienie może być wyczuwalne jeszcze dłużej.

Węzły pachowe powiększają się także w przebiegu infekcji ogólnoustrojowych, takich jak mononukleoza zakaźna (wywoływana przez wirusa Epsteina-Barr), zakażenie cytomegalowirusem, toksoplazmoza, różyczka czy HIV – wtedy jednak powiększone są zazwyczaj również węzły w innych okolicach, na przykład na szyi czy w pachwinach. Szczególnym przypadkiem jest choroba kociego pazura, wywoływana przez bakterię Bartonella henselae przenoszoną przez zadrapanie lub ugryzienie kota (zwłaszcza młodego). Kilka dni do kilku tygodni po zadrapaniu ręki pojawia się bolesne powiększenie węzła pachowego, które może utrzymywać się tygodniami, a nawet miesiącami. U niemowląt powiększenie lewostronnych węzłów pachowych bywa natomiast reakcją na szczepienie przeciwko gruźlicy (BCG), które w Polsce wykonuje się w lewe ramię.

Węzły chłonne po szczepieniu

To przyczyna, o której jeszcze kilka lat temu mało kto pamiętał, a która stała się bardzo dobrze znana w czasie pandemii COVID-19. Po szczepieniu w mięsień naramienny węzły pachowe po tej samej stronie mogą się powiększyć i stać się tkliwe – to naturalny objaw pracy układu odpornościowego, który właśnie „uczy się” rozpoznawać antygen. Zjawisko to może wystąpić po różnych szczepionkach, ale szczególnie często obserwowano je po szczepionkach mRNA przeciw COVID-19. W badaniach z użyciem USG powiększenie węzłów utrzymywało się zwykle kilka tygodni, a u części osób nawet ponad 12 tygodni, zdarzały się też przypadki znacznie dłuższe. Z tego względu towarzystwa radiologiczne zalecają, aby w razie wykrycia jednostronnie powiększonego węzła pachowego u osoby niedawno zaszczepionej kontrolne USG wykonać po co najmniej 12 tygodniach, o ile nie ma innych niepokojących objawów.

Praktyczna wskazówka dla pacjentek: jeśli masz zaplanowaną mammografię lub USG piersi, poinformuj personel o niedawnym szczepieniu i wskaż, w które ramię było wykonane. Nie ma potrzeby odkładania badań przesiewowych, ale ta informacja pomaga radiologowi właściwie zinterpretować wynik. Kobiety po leczeniu raka piersi powinny szczepić się, jeśli to możliwe, w ramię po stronie przeciwnej do operowanej piersi.

Choroby autoimmunologiczne

Powiększenie węzłów chłonnych, w tym pachowych, może towarzyszyć chorobom, w których układ odpornościowy atakuje własne tkanki. Należą do nich między innymi toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów, zespół Sjögrena czy sarkoidoza. W takich przypadkach powiększenie węzłów jest zazwyczaj uogólnione, a w obrazie choroby dominują inne objawy: bóle i obrzęki stawów, wysypki, przewlekłe zmęczenie, stany podgorączkowe, suchość oczu i jamy ustnej. Diagnostyką i leczeniem tych schorzeń zajmuje się reumatolog. Węzły mogą powiększać się także jako działanie niepożądane niektórych leków, na przykład fenytoiny czy karbamazepiny – zawsze warto poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach.

Nowotwory – rak piersi, chłoniaki i przerzuty

Choć nowotwór jest przyczyną powiększenia węzłów pachowych stosunkowo rzadko, to właśnie tej możliwości nie wolno przeoczyć. Ze względu na to, że węzły pachowe zbierają chłonkę z piersi, najważniejszym nowotworem w tym kontekście jest rak piersi – u części kobiet (i, co warto podkreślić, także mężczyzn, u których rak piersi również występuje) pierwszym zauważonym objawem jest właśnie guzek pod pachą, a nie zmiana w samej piersi. Inne nowotwory, które mogą manifestować się powiększeniem węzłów pachowych, to chłoniaki (Hodgkina i nieziarnicze), białaczki, czerniak skóry ręki lub tułowia oraz przerzuty innych nowotworów, na przykład raka płuca.

Węzły zmienione nowotworowo są zazwyczaj niebolesne, twarde, czasem nieruchome lub zrośnięte ze sobą i z otoczeniem w tzw. pakiety. Nie zmniejszają się z czasem, a wręcz mogą stopniowo rosnąć. Szczególnie niepokojące są tzw. objawy ogólne, czyli niezamierzona utrata masy ciała (ponad 10% w ciągu pół roku), nawracające gorączki bez uchwytnej przyczyny i obfite nocne poty – w połączeniu z powiększonymi węzłami mogą one sugerować chłoniaka. Brak bólu nie powinien więc uspokajać – w przypadku węzłów chłonnych jest raczej cechą, która skłania do dalszej diagnostyki. Poniższa tabela pomoże zorientować się, czym zwykle różnią się węzły odczynowe od tych, które budzą niepokój.

CechaWęzeł odczynowy (zwykle niegroźny)Węzeł niepokojący (wymaga diagnostyki)
BolesnośćTkliwy lub bolesny przy dotykuNajczęściej niebolesny
KonsystencjaMiękka, sprężystaTwarda, „kamienista” lub gumowata
RuchomośćDobrze przesuwalny względem skóry i podłożaSłabo przesuwalny, zrośnięty z otoczeniem lub z innymi węzłami
WielkośćZwykle do 1–2 cmCzęsto powyżej 2 cm lub stale rosnący
Czas utrzymywania sięZmniejsza się w ciągu kilku tygodni (po szczepieniu bywa dłużej)Nie zmniejsza się po 4–6 tygodniach lub się powiększa
Objawy towarzysząceNiedawna infekcja, ranka na ręce, szczepienieChudnięcie, nocne poty, gorączki, zmiany w piersi

Ból pod pachą u kobiet – piersi, cykl miesiączkowy, ciąża i karmienie

U kobiet ból pod pachą bardzo często ma związek z gruczołem piersiowym. Tkanka gruczołowa nie kończy się na granicy, którą widzimy w lustrze – jej górno-boczna część, nazywana ogonem pachowym (ogonem Spence’a), wnika w głąb dołu pachowego. Pod wpływem wahań estrogenów i progesteronu w drugiej połowie cyklu tkanka ta obrzmiewa i staje się tkliwa. Tak zwany cykliczny ból piersi (mastalgia) najczęściej obejmuje górne zewnętrzne kwadranty obu piersi i promieniuje do pach, nasila się w ciągu kilku dni przed miesiączką i ustępuje wraz z jej rozpoczęciem. To zjawisko fizjologiczne i samo w sobie nie jest groźne, ale warto prowadzić prosty dzienniczek objawów, który pomoże lekarzowi odróżnić ból cykliczny od niecyklicznego.

pachy

U kilku procent kobiet występuje dodatkowa tkanka piersiowa w okolicy pachy – pozostałość tzw. listew mlecznych z okresu życia płodowego. Może mieć postać miękkiego zgrubienia, a czasem nawet drobnej dodatkowej brodawki. Przez większość czasu nie daje objawów, ale w okresie przedmiesiączkowym, w ciąży, a zwłaszcza w pierwszych dniach po porodzie, gdy „napływa” pokarm, może się wyraźnie powiększyć i boleć. Ta tkanka podlega tym samym procesom co pierś, dlatego również powinna być uwzględniana podczas samobadania i badań obrazowych.

W okresie karmienia piersią przyczyną bólu promieniującego do pachy bywa zastój pokarmu lub zapalenie piersi. Zastój objawia się bolesnym, twardym obszarem w piersi, zaś zapalenie – dodatkowo zaczerwienieniem, gorączką i objawami grypopodobnymi. Kluczowe jest wtedy częste i skuteczne opróżnianie piersi (nie przerywanie karmienia), a w razie braku poprawy w ciągu 12–24 godzin lub wysokiej gorączki – kontakt z lekarzem, który może zlecić antybiotyk bezpieczny w okresie laktacji.

Osobną grupę stanowią pacjentki po operacjach piersi i węzłów chłonnych. Po biopsji węzła wartowniczego lub usunięciu węzłów pachowych może rozwinąć się tzw. zespół sieci pachowej (axillary web syndrome) – pod skórą pachy pojawiają się napięte, bolesne „sznurki”, ciągnące się w stronę łokcia, które utrudniają unoszenie ręki. Zwykle pojawia się kilka tygodni po zabiegu i dobrze reaguje na fizjoterapię. Rzadszą przypadłością jest choroba Mondora, czyli zakrzepowe zapalenie powierzchownej żyły na bocznej ścianie klatki piersiowej, widoczne jako bolesne, twarde pasmo pod skórą biegnące w kierunku pachy. Najczęściej ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni, ale wymaga oceny lekarskiej, ponieważ czasem współistnieje z innymi zmianami w piersi. U kobiet po leczeniu onkologicznym warto też zwracać uwagę na obrzęk limfatyczny ręki, który może dawać uczucie ciężkości i bólu w okolicy pachy.

Ból pochodzenia nerwowego i naczyniowego

Nerwy unerwiające rękę wychodzą z rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym i przechodzą przez dół pachowy. Dlatego dyskopatia szyjna, przepuklina krążka międzykręgowego czy zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, które uciskają korzenie nerwowe, mogą powodować ból promieniujący od karku przez łopatkę i pachę aż do ręki. Taki ból ma charakter neuropatyczny: bywa rwący, piekący, przypomina „przechodzący prąd”, a towarzyszy mu drętwienie, mrowienie palców, czasem osłabienie siły chwytu. Charakterystyczne jest nasilanie się dolegliwości przy określonych ruchach głowy, długim siedzeniu przed komputerem czy spaniu w niewygodnej pozycji.

Podobne objawy może dawać zespół górnego otworu klatki piersiowej – stan, w którym nerwy i naczynia biegnące do ręki są uciskane w ciasnej przestrzeni między obojczykiem, pierwszym żebrem a mięśniami szyi. Dolegliwości nasilają się zwykle przy pracy z uniesionymi rękami, na przykład podczas wieszania firan, malowania czy pływania. Z kolei nagły obrzęk całej ręki, jej sinawe zabarwienie, uczucie rozpierania i ból w okolicy pachy mogą świadczyć o zakrzepicy żyły pachowej lub podobojczykowej. Ta postać zakrzepicy zdarza się m.in. u młodych, aktywnych osób po intensywnym, powtarzalnym wysiłku rękami (tzw. zakrzepica z wysiłku), a także u pacjentów z cewnikami naczyniowymi czy portami. To stan wymagający pilnej diagnostyki, bo skrzeplina może przemieścić się do płuc.

Ból promieniujący z innych narządów – serce, płuca i pęcherzyk żółciowy

Nie zawsze źródło bólu znajduje się tam, gdzie go odczuwamy. Nerwy przewodzące ból z narządów wewnętrznych wchodzą do rdzenia kręgowego na tych samych poziomach co nerwy skórne, przez co mózg może „mylnie” przypisać ból innej okolicy ciała. Najważniejszym przykładem jest ból serca. Dławica piersiowa i zawał mięśnia sercowego typowo dają ucisk, gniecenie lub pieczenie za mostkiem, które może promieniować do lewego barku, lewej pachy, wewnętrznej strony lewej ręki, szyi, żuchwy lub między łopatki. W przypadku dławicy ból pojawia się zwykle przy wysiłku, stresie lub na zimnie i ustępuje w spoczynku w ciągu kilku minut. Ból zawałowy jest silniejszy, trwa dłużej niż 20 minut, nie mija po odpoczynku i często towarzyszą mu duszność, zimny pot, nudności, osłabienie i silny lęk.

Warto wiedzieć, że u kobiet, osób starszych i chorych na cukrzycę zawał bywa nietypowy – może objawiać się głównie dusznością, nagłym osłabieniem, bólem w nadbrzuszu, pleców lub właśnie bólem pod pachą bez wyraźnego bólu w klatce piersiowej. Jeżeli ból pod lewą pachą pojawia się nagle i towarzyszy mu którykolwiek z wymienionych objawów, nie należy czekać ani jechać samemu do przychodni – trzeba natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy 112 lub 999 i postępować zgodnie z instrukcjami dyspozytora.

Do okolicy pachy może promieniować również ból z płuc i opłucnej – w przebiegu zapalenia płuc, zapalenia opłucnej, odmy opłucnowej czy zatorowości płucnej. Taki ból jest zwykle kłujący i wyraźnie nasila się przy głębokim wdechu i kaszlu. Z kolei ból pod prawą pachą bywa niekiedy związany z chorobami pęcherzyka żółciowego i wątroby. Kolka żółciowa daje silny, napadowy ból w prawym podżebrzu, który często pojawia się po tłustym posiłku i może promieniować do prawej łopatki i barku. Towarzyszą mu nudności i wymioty, a przy zapaleniu pęcherzyka – także gorączka. Przy rozpoznawaniu przyczyny ważne jest więc, aby opowiedzieć lekarzowi nie tylko o samym bólu pod pachą, lecz także o wszystkich innych dolegliwościach.

Diagnostyka bólu pod pachą

Podstawą rozpoznania jest dokładny wywiad. Lekarz zapyta, od kiedy boli, czy ból pojawił się nagle czy stopniowo, jaki ma charakter, co go nasila i łagodzi, czy po jednej czy po obu stronach, a także o niedawny wysiłek, urazy, infekcje, szczepienia, zmianę kosmetyków, kontakt ze zwierzętami, przyjmowane leki, cykl miesiączkowy, ciążę lub karmienie, palenie papierosów oraz przypadki nowotworów w rodzinie. Następnie przeprowadza badanie fizykalne: ogląda skórę pachy, bada palpacyjnie węzły chłonne (oceniając ich wielkość, konsystencję, bolesność i ruchomość), u kobiet bada piersi, ocenia ruchomość barku i kręgosłupa szyjnego, siłę mięśni i czucie w ręce, a w razie potrzeby osłuchuje serce i płuca.

Spośród badań laboratoryjnych najczęściej zlecane są morfologia krwi z rozmazem, która może wskazywać na infekcję lub chorobę krwi, oraz wskaźniki stanu zapalnego – CRP i OB. W zależności od podejrzeń lekarz może zlecić oznaczenie glukozy (przy nawracających ropniach), badania serologiczne w kierunku mononukleozy, toksoplazmozy, cytomegalii, HIV czy bartonelozy, a także próby wątrobowe. Przy podejrzeniu zawału kluczowe jest wykonanie EKG i oznaczenie troponin sercowych, co odbywa się w trybie pilnym w szpitalu.

Najważniejszym badaniem obrazowym okolicy pachy jest USG – szybkie, bezbolesne i bezpieczne nawet w ciąży. Pozwala ocenić budowę węzłów chłonnych (doświadczony lekarz po samym obrazie często odróżni węzeł odczynowy od podejrzanego), tkanek miękkich, ropni czy torbieli. U kobiet z niepokojącym węzłem pachowym wykonuje się również USG piersi i mammografię. W Polsce kobiety w wieku 45–74 lat mogą wykonywać bezpłatną mammografię co dwa lata w ramach programu profilaktyki raka piersi, bez skierowania. Przy podejrzeniu chorób kręgosłupa pomocne są RTG i rezonans magnetyczny odcinka szyjnego, a przy podejrzeniu zakrzepicy – USG dopplerowskie żył kończyny górnej. Tomografię komputerową stosuje się, gdy trzeba ocenić węzły chłonne w klatce piersiowej i jamie brzusznej.

Jeśli badania obrazowe nie rozwiewają wątpliwości, ostatecznym krokiem jest pobranie materiału do badania mikroskopowego. Może to być biopsja gruboigłowa wykonywana pod kontrolą USG albo chirurgiczne usunięcie całego węzła chłonnego. W diagnostyce chłoniaków preferuje się usunięcie całego węzła, ponieważ patomorfolog potrzebuje wtedy oceny architektury tkanki. Wynik badania histopatologicznego daje najbardziej jednoznaczną odpowiedź i pozwala zaplanować dalsze leczenie.

Leczenie farmakologiczne bólu pod pachą

Ból pod pachą to objaw, a nie choroba – dlatego leczenie zawsze powinno być ukierunkowane na jego przyczynę. Poniżej omawiamy grupy leków stosowanych najczęściej w poszczególnych sytuacjach. Część z nich jest dostępna bez recepty i można o nie zapytać farmaceutę, inne wymagają decyzji lekarza. Wymienione substancje czynne mają charakter przykładów i nie zastępują indywidualnej konsultacji.

Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne

W bólu mięśniowym, pourazowym, przy stłuczeniach i bólu związanym z odczynowo powiększonym węzłem chłonnym podstawą są leki przeciwbólowe dostępne bez recepty. Paracetamol działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, nie podrażnia żołądka i jest bezpieczny dla większości pacjentów, w tym kobiet w ciąży (po konsultacji z lekarzem). U dorosłych nie należy przekraczać dawki 4 g na dobę, a u osób z chorobami wątroby, niską masą ciała lub nadużywających alkoholu dawka ta powinna być niższa. Trzeba też pamiętać, że paracetamol wchodzi w skład wielu preparatów złożonych „na przeziębienie”, co łatwo prowadzi do niezamierzonego przedawkowania.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) łagodzą ból i jednocześnie zmniejszają stan zapalny, dlatego sprawdzają się szczególnie przy urazach, przeciążeniach mięśni, dolegliwościach kręgosłupa i zapaleniu tkanek miękkich. Do najczęściej stosowanych należą ibuprofen, naproksen, ketoprofen, deksketoprofen i diklofenak. Ibuprofen bez recepty przyjmuje się w dawce do 1200 mg na dobę, a w leczeniu zaleconym przez lekarza dawki mogą być wyższe. W przypadku bólu zlokalizowanego, np. mięśniowego, dobrym rozwiązaniem są NLPZ w postaci żeli i plastrów – z diklofenakiem, ibuprofenem lub ketoprofenem. Działają w miejscu aplikacji, a do krwiobiegu przenika niewielka ilość leku, co zmniejsza ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Żeli nie nakłada się jednak na uszkodzoną, podrażnioną lub ogoloną skórę pachy, a po zastosowaniu ketoprofenu należy chronić skórę przed słońcem przez dwa tygodnie, ponieważ może wywołać reakcję fotoalergiczną.

Leki z substancją diklofenak: Dicloduo – opinie, Olfen 75 – opinie, Olfen uno – opinie, Naklofen – opinie, Naklofen – skutki uboczne, Dicloberl retard – opinie, Olfen 75 SR – skutki uboczne

W silniejszym bólu lekarz może zalecić metamizol, który działa przeciwbólowo i rozkurczowo, ale z uwagi na rzadkie, lecz groźne ryzyko agranulocytozy (spadku liczby białych krwinek) powinien być stosowany krótko. W bólach wynikających z napięcia mięśni, na przykład przy problemach z kręgosłupem szyjnym, stosuje się czasem krótkotrwale leki zmniejszające napięcie mięśni szkieletowych, takie jak tyzanidyna – wyłącznie na receptę i z ostrożnością ze względu na senność i spadki ciśnienia. W ostrym, silnym bólu korzeniowym lekarz może także zdecydować o krótkiej kuracji kortykosteroidem doustnym lub skierować pacjenta na blokadę.

Leki stosowane w podrażnieniach i alergiach skóry pachy

W kontaktowym zapaleniu skóry, po odstawieniu czynnika drażniącego, stosuje się leki zmniejszające stan zapalny i świąd. Bez recepty dostępne są kremy z hydrokortyzonem w niskim stężeniu, które można stosować krótko, najczęściej do 7 dni, na niewielkie powierzchnie. Silniejsze glikokortykosteroidy miejscowe – np. metyloprednizolonu aceponian, hydrokortyzonu maślan, mometazonu furoinian czy betametazon – wymagają recepty. Ponieważ skóra pachy jest cienka i dobrze wchłania leki, a fałd skórny działa jak naturalny opatrunek okluzyjny, sterydy stosuje się tu ostrożnie, w słabszych lub średnio silnych postaciach i jak najkrócej, aby uniknąć ścieńczenia skóry i rozstępów. W przewlekłych lub nawracających zmianach dermatolog może zalecić inhibitory kalcyneuryny – takrolimus lub pimekrolimus – które nie powodują zaniku skóry.

Uciążliwy świąd łagodzą doustne leki przeciwhistaminowe II generacji, takie jak cetyryzyna, lewocetyryzyna, loratadyna, desloratadyna, feksofenadyna czy bilastyna. Są one w większości dostępne bez recepty, przyjmuje się je raz na dobę i rzadko powodują senność. W pielęgnacji podrażnionej skóry pomocne są emolienty i preparaty łagodzące z pantenolem (dekspantenolem), alantoiną, tlenkiem cynku czy wyciągiem z aloesu – najlepiej w wersjach bezzapachowych, aby nie wprowadzać kolejnych potencjalnych alergenów. Warto wiedzieć, że leki przeciwhistaminowe w postaci żeli mają ograniczoną skuteczność, a niektóre z nich mogą same uczulać po wystawieniu skóry na słońce.

Antyseptyki, antybiotyki i leki przeciwgrzybicze

W łagodnym zapaleniu mieszków włosowych wystarczają zwykle preparaty antyseptyczne do przemywania skóry, zawierające chlorheksydynę lub oktenidynę, a także żele i płyny myjące z nadtlenkiem benzoilu (ten ostatni może odbarwiać ubrania i ręczniki). Przy bardziej nasilonych lub ograniczonych zmianach lekarz może zalecić antybiotyk miejscowy – kwas fusydowy, mupirocynę lub klindamycynę. Antybiotyki miejscowe stosuje się krótko, zwykle 5–10 dni, aby nie dopuścić do rozwoju oporności bakterii.

Antybiotyk doustny jest potrzebny przy rozległym zakażeniu, czyrakach z towarzyszącym zapaleniem tkanki podskórnej, gorączce, bakteryjnym zapaleniu węzłów chłonnych czy róży. Wybór zależy od przewidywanego drobnoustroju i obrazu klinicznego – stosuje się m.in. cefadroksyl, cefaleksynę, amoksycylinę z kwasem klawulanowym, cefuroksym oraz klindamycynę (u osób uczulonych na penicyliny). W chorobie kociego pazura, gdy leczenie jest konieczne, najczęściej wybiera się azytromycynę. Zakażenia gronkowcem metycylinoopornym (MRSA) leczy się według antybiogramu, np. kotrimoksazolem lub doksycykliną. Antybiotyk zawsze należy przyjmować do końca zaleconej kuracji, nawet jeśli ból ustąpi wcześniej.

W grzybicy i wyprzeniach z nadkażeniem drożdżakowym stosuje się kremy przeciwgrzybicze z klotrymazolem, mikonazolem, ekonazolem, ketokonazolem czy izokonazolem, a także preparaty z nystatyną. Przy nasilonym stanie zapalnym i świądzie lekarz może zalecić krótkotrwale preparat złożony z lekiem przeciwgrzybiczym i słabym steroidem. W rozległych lub opornych zmianach stosuje się leki doustne, np. flukonazol. Łupież rumieniowy, jako zakażenie bakteryjne, leczy się miejscowo erytromycyną, klindamycyną lub kwasem fusydowym, a w zmianach rozległych – doustnie klarytromycyną lub erytromycyną. Ważnym elementem leczenia jest utrzymywanie skóry w suchości – pomocne bywają zasypki oraz chłonne pudry.

Leki z substancją klotrymazol: Clotidal – opinie, Clotidal MAX – skutki uboczne, Triderm – dawkowanie, Clotrimazolum Ziaja – skutki uboczne, Fungotac – skutki uboczne, Imazol – ulotka

Leczenie trądziku odwróconego

Leczenie trądziku odwróconego prowadzi dermatolog i dobiera je do stopnia zaawansowania choroby. W postaciach łagodnych stosuje się miejscowo klindamycynę oraz preparaty antyseptyczne do mycia skóry, a pojedyncze bolesne guzki zapalne można ostrzyknąć triamcynolonem, co szybko zmniejsza ból i obrzęk. W postaciach umiarkowanych zaleca się wielotygodniowe kuracje tetracyklinami – doksycykliną, limecykliną lub tetracykliną – które działają nie tylko przeciwbakteryjnie, ale przede wszystkim przeciwzapalnie. Gdy to nie wystarcza, stosuje się skojarzenie klindamycyny z ryfampicyną, a w niektórych sytuacjach także acytretynę lub dapson.

Prawdziwym przełomem w leczeniu umiarkowanych i ciężkich postaci choroby są leki biologiczne. Europejska Agencja Leków zarejestrowała w tym wskazaniu adalimumab (lek blokujący TNF-alfa), sekukinumab (blokujący interleukinę 17A) oraz bimekizumab (blokujący interleukiny 17A i 17F). Leki te podaje się podskórnie, samodzielnie przez pacjenta po przeszkoleniu. W Polsce są dostępne w ramach programu lekowego NFZ dla pacjentów spełniających określone kryteria, dlatego osoby z nasiloną, oporną na leczenie chorobą powinny zapytać dermatologa o możliwość kwalifikacji. Uzupełnieniem farmakoterapii są zabiegi chirurgiczne (np. odsłonięcie przetok), laserowe usuwanie owłosienia, rzucenie palenia i redukcja masy ciała, które wyraźnie zmniejszają aktywność choroby.

Leki stosowane w półpaścu i bólu neuropatycznym

W półpaścu lekarz przepisuje leki przeciwwirusowe: acyklowir, walacyklowir lub famcyklowir. W Polsce dostępna jest też brywudyna, przyjmowana raz na dobę – wymaga ona jednak szczególnej uwagi, ponieważ absolutnie nie wolno jej łączyć z lekami przeciwnowotworowymi z grupy fluoropirymidyn (np. fluorouracylem czy kapecytabiną), także stosowanymi miejscowo, ani przyjmować przez co najmniej 4 tygodnie po jej odstawieniu. Taka interakcja może być śmiertelnie niebezpieczna, dlatego o wszystkich przyjmowanych lekach należy poinformować lekarza i farmaceutę.

Ból neuropatyczny – zarówno w neuralgii popółpaścowej, jak i w przewlekłym bólu korzeniowym związanym z kręgosłupem – słabo reaguje na zwykłe leki przeciwbólowe. Stosuje się wówczas leki modulujące przewodzenie bólu w układzie nerwowym: pregabalinę, gabapentynę, a także leki przeciwdepresyjne w małych dawkach o działaniu przeciwbólowym, takie jak amitryptylina czy duloksetyna. W neuralgii popółpaścowej skuteczne bywają też leki miejscowe – plastry z lidokainą oraz plastry z kapsaicyną w wysokim stężeniu, aplikowane w gabinecie lekarskim. Leki te wymagają recepty, stopniowego zwiększania dawki i cierpliwości, ponieważ pełny efekt pojawia się zwykle po kilku tygodniach.

Leki z substancją pregabalina: Egzysta – opinie, Lynagex XR – ulotka, Lynagex XR – skutki uboczne

Leki w chorobach narządów, z których promieniuje ból

Gdy ból pod pachą jest objawem choroby serca, leczenie prowadzi kardiolog. W stabilnej chorobie wieńcowej stosuje się m.in. kwas acetylosalicylowy, statyny (atorwastatynę, rosuwastatynę), beta-adrenolityki (np. bisoprolol, metoprolol) oraz azotany – nitroglicerynę podjęzykowo doraźnie w razie bólu. W zawale serca decydujące znaczenie ma czas: najważniejsze jest szybkie wezwanie pomocy, a leki i ewentualne udrożnienie tętnicy wieńcowej podaje i wykonuje zespół medyczny. W kolce żółciowej stosuje się leki rozkurczowe, takie jak drotaweryna i butylobromek hioscyny, oraz leki przeciwbólowe (np. metamizol, diklofenak), a w kamicy objawowej leczeniem z wyboru jest usunięcie pęcherzyka żółciowego.

Leki z substancją bisoprolol: Concor – skutki uboczne, Bicardef – opinie

Na co uważać – wskazówki farmaceuty

Leki przeciwbólowe, choć powszechnie dostępne, nie są obojętne dla zdrowia. NLPZ mogą uszkadzać błonę śluzową żołądka, podnosić ciśnienie tętnicze i obciążać nerki – dlatego osoby z chorobą wrzodową, niewydolnością nerek lub serca, nadciśnieniem tętniczym, astmą aspirynową oraz przyjmujące leki przeciwkrzepliwe (np. warfarynę, acenokumarol, apiksaban, rywaroksaban, dabigatran) lub przeciwpłytkowe powinny przed ich zastosowaniem porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą. Nie należy łączyć ze sobą dwóch różnych NLPZ, bo nie zwiększa to skuteczności, a znacząco zwiększa ryzyko działań niepożądanych. W ciąży, zwłaszcza od 20. tygodnia, NLPZ stosuje się wyłącznie na zlecenie lekarza, a w III trymestrze są przeciwwskazane. Leki przeciwbólowe bez konsultacji lekarskiej stosuje się krótko – zwykle nie dłużej niż 3–5 dni. Jeśli ból wymaga ich przyjmowania przez dłuższy czas, to sygnał, że trzeba poszukać jego przyczyny.

Nie należy też „na własną rękę” sięgać po antybiotyki pozostałe z poprzednich kuracji ani nakładać na pachy przypadkowych maści sterydowych – mogą one zamaskować objawy, nasilić zakażenie grzybicze lub utrudnić lekarzowi postawienie rozpoznania. Leki przeciwbólowe mogą ponadto „wyciszyć” ból związany z powiększonym węzłem, ale nie zmniejszą samego węzła. Jeżeli guzek nie znika, potrzebna jest diagnostyka, nie kolejne opakowanie tabletek.

Domowe sposoby łagodzenia bólu pod pachą

W wielu sytuacjach – przy przeciążeniu mięśni, łagodnym podrażnieniu skóry czy powiększonym węźle w trakcie przeziębienia – można skutecznie ulżyć sobie w domu. Najważniejsze zasady, które warto zastosować, to:

  • Oszczędzanie bolącej ręki przez kilka dni, ale bez całkowitego unieruchomienia – delikatny ruch w zakresie niewywołującym bólu przyspiesza regenerację mięśni i zapobiega sztywności barku.
  • Zimne okłady (np. owinięty w ręcznik żelowy kompres) przez 15–20 minut kilka razy dziennie w pierwszych 48 godzinach po urazie, a później ciepłe okłady, które rozluźniają napięte mięśnie i poprawiają ukrwienie.
  • Ciepłe, wilgotne kompresy kilka razy dziennie przy zapaleniu mieszków włosowych lub początkowym czyraku – ułatwiają samoistne opróżnienie zmiany; czyraków nie wolno jednak wyciskać ani nakłuwać.
  • Odstawienie dezodorantu, antyperspirantu i depilacji do czasu wygojenia podrażnionej skóry, mycie jej łagodnym, bezzapachowym środkiem i dokładne osuszanie przez przykładanie ręcznika, a nie pocieranie.
  • Noszenie luźnej, przewiewnej odzieży z bawełny lub lnu oraz pranie ubrań w łagodnym detergencie z dodatkowym płukaniem.
  • Delikatne rozciąganie mięśni klatki piersiowej i barku (np. w przejściu drzwiowym) oraz automasaż po ustąpieniu ostrego bólu.
  • Obserwacja – jeśli pod pachą wyczuwasz guzek, zanotuj datę, jego przybliżoną wielkość i towarzyszące objawy; to bardzo pomoże lekarzowi, jeśli zmiana nie zniknie.

Domowe metody są uzupełnieniem, a nie zastępstwem diagnostyki. Jeśli po 5–7 dniach nie widać poprawy, dolegliwości się nasilają albo pojawiają się nowe objawy, czas na wizytę u lekarza.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Większość przypadków bólu pod pachą nie jest groźna, ale istnieją sytuacje, w których zwłoka może być niebezpieczna. Natychmiast wezwij pomoc (112 lub 999), jeśli ból pod pachą, zwłaszcza lewą, towarzyszy uciskowi lub bólowi w klatce piersiowej, duszności, zimnemu potowi, nudnościom lub nagłemu osłabieniu. Pilnie skontaktuj się z lekarzem także w razie nagłego obrzęku i zasinienia całej ręki. Na planową, ale niezbyt odległą wizytę u lekarza rodzinnego warto umówić się, gdy zauważysz:

  • guzek pod pachą, który nie zmniejsza się po 2–4 tygodniach (lub po około 12 tygodniach, jeśli pojawił się po szczepieniu), jest twardy, niebolesny, nieruchomy albo stale rośnie,
  • jakiekolwiek zmiany w piersi: guzek, wciągnięcie skóry lub brodawki, wyciek z brodawki, zaczerwienienie skóry przypominające skórkę pomarańczy,
  • niezamierzoną utratę masy ciała, nocne poty, nawracające gorączki lub przewlekłe zmęczenie towarzyszące powiększonym węzłom,
  • bolesny, czerwony, ocieplony guz z ropą, szczególnie z gorączką, lub zaczerwienienie szybko rozprzestrzeniające się na skórze,
  • nawracające bolesne guzki i ropnie w pachach i pachwinach, gojące się z bliznami,
  • piekący ból po jednej stronie ciała, po którym pojawia się pęcherzykowa wysypka (podejrzenie półpaśca),
  • drętwienie, mrowienie lub osłabienie siły ręki, a także ból po urazie, który uniemożliwia uniesienie ramienia.

Pamiętaj, że niebolesny guzek pod pachą nie powinien uspokajać – w przypadku węzłów chłonnych brak bólu częściej wymaga wyjaśnienia niż ból. Wczesne rozpoznanie raka piersi czy chłoniaka znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Profilaktyka i pielęgnacja skóry pod pachami

Nie każdej przyczynie bólu pod pachą da się zapobiec, ale wiele z nich – zwłaszcza tych dotyczących skóry i mięśni – można skutecznie ograniczyć prostymi nawykami. Jeśli chodzi o trening, kluczowe są rozgrzewka, prawidłowa technika ćwiczeń oraz stopniowe zwiększanie obciążenia. Mięśnie najbardziej „bolą” po nowym lub nagle zintensyfikowanym wysiłku, dlatego plan treningowy warto rozbudowywać o 10–20% tygodniowo, a nie z dnia na dzień. Osoby pracujące przy komputerze powinny zadbać o ergonomię stanowiska, ustawienie monitora na wysokości oczu i regularne przerwy na rozciąganie karku i barków, co zmniejsza obciążenie kręgosłupa szyjnego.

Skóra pachy najlepiej znosi delikatną pielęgnację. Myj ją codziennie łagodnym, bezzapachowym środkiem myjącym i dokładnie osuszaj. Jeśli golisz pachy, używaj ostrej, czystej maszynki, rób to na wilgotnej skórze z żelem lub pianką, zgodnie z kierunkiem wzrostu włosów, i nie dziel maszynki z innymi osobami. Antyperspirantu nie nakładaj bezpośrednio po goleniu – najlepiej robić to wieczorem na suchą, nieuszkodzoną skórę, gdy gruczoły potowe są mniej aktywne, a po goleniu odczekać kilka godzin. Osoby z wrażliwą skórą powinny wybierać kosmetyki bezzapachowe, bez alkoholu i o krótkim składzie, a nowy produkt najpierw przetestować na małym fragmencie skóry. Przy nawracającym zapaleniu mieszków włosowych lub trądziku odwróconym warto rozważyć depilację laserową, która zmniejsza liczbę mieszków włosowych i konieczność golenia.

Utrzymanie prawidłowej masy ciała, kontrola glikemii u osób z cukrzycą i rzucenie palenia zmniejszają ryzyko wyprzeń, zakażeń skóry i trądziku odwróconego. Szczepienie przeciw półpaścowi u osób po 50. roku życia i w grupach ryzyka chroni przed bolesną chorobą i jej powikłaniami. Wreszcie – regularne samobadanie piersi i okolicy pach (najlepiej kilka dni po miesiączce lub w stałym dniu miesiąca u kobiet po menopauzie), udział w programach profilaktyki raka piersi oraz okresowe wizyty u lekarza pozwalają wcześnie wychwycić zmiany, które wymagają uwagi. Samobadanie warto wykonywać również u mężczyzn, choć rak piersi występuje u nich rzadko.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy ból pod pachą może być objawem raka piersi?

Może, choć zdarza się to rzadko. Węzły chłonne pachowe zbierają chłonkę z piersi, dlatego pierwszym zauważonym objawem raka piersi bywa guzek pod pachą. Warto jednak wiedzieć, że węzły zajęte przez nowotwór zazwyczaj nie bolą – częściej są twarde, niebolesne i słabo ruchome. Ból pod pachą sam w sobie jest więc rzadko objawem raka, ale każdy guzek w piersi lub pod pachą, który nie znika po kilku tygodniach, należy pokazać lekarzowi.

Czy antyperspiranty mogą powodować raka piersi lub „blokować” węzły chłonne?

Nie ma wiarygodnych dowodów naukowych na to, że stosowanie antyperspirantów, w tym zawierających sole glinu, zwiększa ryzyko raka piersi. Antyperspiranty działają powierzchownie, czasowo zwężając ujścia gruczołów potowych, i nie mają wpływu na pracę węzłów chłonnych, które leżą znacznie głębiej. Mogą natomiast podrażniać skórę, zwłaszcza zaraz po goleniu, i wywoływać kontaktowe zapalenie skóry u osób wrażliwych.

Czy ból pod pachą przed miesiączką jest normalny?

Tak, u wielu kobiet to zjawisko fizjologiczne. Tkanka piersiowa sięga aż do dołu pachowego, a w drugiej połowie cyklu pod wpływem hormonów obrzmiewa i staje się tkliwa. Taki ból jest zwykle obustronny, nasila się w ciągu kilku dni przed miesiączką i mija po jej rozpoczęciu. Do lekarza warto się zgłosić, gdy ból jest jednostronny, nie ma związku z cyklem, utrzymuje się po miesiączce albo gdy wyczuwasz guzek, który nie zmienia się w kolejnych cyklach.

Jak długo po szczepieniu węzeł pod pachą może być powiększony?

Najczęściej od kilku dni do kilku tygodni, ale badania USG pokazały, że u części osób – zwłaszcza po szczepionkach mRNA – węzeł może być powiększony nawet ponad 12 tygodni. Dlatego przy jednostronnym powiększeniu węzła po stronie zaszczepionego ramienia, bez innych niepokojących objawów, kontrolę wykonuje się zazwyczaj po około 3 miesiącach. Jeśli węzeł rośnie, jest twardy lub pojawiają się inne objawy, nie należy czekać – trzeba zgłosić się do lekarza wcześniej.

Jak odróżnić ból mięśniowy od bólu węzła chłonnego?

Ból mięśniowy zwykle pojawia się po wysiłku, jest rozlany, wyraźnie nasila się przy ruchach ręką i nie towarzyszy mu żaden wyczuwalny guzek. Ból węzła chłonnego jest natomiast punktowy, pojawia się niezależnie od aktywności, a pod palcami można wyczuć okrągłe, tkliwe zgrubienie. Często poprzedza go infekcja, zranienie ręki lub szczepienie. W razie wątpliwości najprostszym i najbardziej miarodajnym badaniem jest USG dołu pachowego.

Czy ból pod lewą pachą zawsze oznacza problem z sercem?

Nie – zdecydowanie częściej ma podłoże mięśniowe, skórne lub węzłowe. Do niepokoju powinny skłonić jednak jego cechy: uciskający lub gniotący charakter, związek z wysiłkiem, promieniowanie z mostka do ręki, szyi lub żuchwy oraz objawy towarzyszące, takie jak duszność, zimny pot, nudności i osłabienie. W takiej sytuacji należy natychmiast wezwać pomoc. Szczególnie czujne powinny być osoby z czynnikami ryzyka chorób serca: palące papierosy, z nadciśnieniem, cukrzycą, podwyższonym cholesterolem czy chorobami serca w rodzinie.

Jakie leki na ból pod pachą można kupić bez recepty?

Przy bólu mięśniowym lub pourazowym można sięgnąć po paracetamol albo niesteroidowe leki przeciwzapalne, np. ibuprofen czy naproksen, a na ograniczony ból mięśnia – po żel lub plaster z diklofenakiem. Przy podrażnieniu i świądzie skóry pomocne są krem z hydrokortyzonem w niskim stężeniu (krótko), doustne leki przeciwhistaminowe, takie jak cetyryzyna czy loratadyna, oraz preparaty z dekspantenolem. W łagodnych zmianach krostkowych sprawdzą się antyseptyki z chlorheksydyną lub oktenidyną. Przed zakupem warto porozmawiać z farmaceutą, który dobierze preparat do objawów i sprawdzi, czy nie wchodzi on w interakcje z innymi przyjmowanymi lekami.

Co oznaczają nawracające bolesne „czyraki” pod pachami?

Pojedynczy czyrak zdarza się każdemu, ale jeśli bolesne guzki i ropnie powtarzają się w tych samych miejscach, pojawiają się w obu pachach lub także w pachwinach i goją z bliznami, może to być trądzik odwrócony. To przewlekła choroba zapalna, a nie wynik zaniedbań higienicznych. Wymaga konsultacji dermatologicznej, ponieważ odpowiednio wcześnie wdrożone leczenie, w tym nowoczesne leki biologiczne, pozwala zahamować jej postęp. Nawracające czyraki są także wskazaniem do sprawdzenia poziomu cukru we krwi.

Czy stres może powodować ból pod pachą?

Pośrednio tak. Przewlekły stres sprzyja napięciu mięśni karku, barków i klatki piersiowej, co może dawać ból promieniujący do pachy. Długotrwały stres osłabia również odporność, co ułatwia infekcje i reaktywację wirusa półpaśca. Trzeba jednak pamiętać, że ból w klatce piersiowej lub pod pachą przypisywany „nerwom” zawsze powinien zostać najpierw zdiagnozowany, aby wykluczyć przyczyny sercowe i inne choroby somatyczne.

Czy ból pod pachą w ciąży lub podczas karmienia piersią jest powodem do niepokoju?

Najczęściej nie. W ciąży i po porodzie piersi – wraz z ich przedłużeniem w kierunku pachy oraz ewentualną dodatkową tkanką piersiową – powiększają się i bywają tkliwe. W okresie karmienia ból promieniujący do pachy często wynika z zastoju pokarmu. Do lekarza należy zgłosić się, gdy w piersi pojawi się zaczerwieniony, bolesny obszar z gorączką, gdy guzek nie zmniejsza się po karmieniu lub utrzymuje się dłużej niż kilka dni. Leki przeciwbólowe w ciąży i podczas laktacji zawsze warto skonsultować z lekarzem lub farmaceutą – bezpieczniejszym wyborem jest zwykle paracetamol.

Do jakiego lekarza zgłosić się z bólem pod pachą?

Pierwszym krokiem jest zazwyczaj lekarz rodzinny, który zbierze wywiad, zbada pacjenta i zleci podstawowe badania, w tym USG. W zależności od wyników może skierować do dermatologa (zmiany skórne, trądzik odwrócony), chirurga (ropnie, guzki wymagające biopsji), ortopedy (urazy), neurologa (dolegliwości korzeniowe), ginekologa lub chirurga onkologa (zmiany w piersi), hematologa (podejrzenie chłoniaka) albo kardiologa. W stanach nagłych – przy podejrzeniu zawału, zakrzepicy czy poważnego urazu – należy od razu udać się na szpitalny oddział ratunkowy lub wezwać pogotowie.

Czy „zakwasy” pod pachami trzeba leczyć?

Zazwyczaj nie. Opóźniona bolesność mięśniowa mija samoistnie w ciągu kilku dni. Ulgę przynoszą lekki ruch (np. spacer, delikatne ćwiczenia rozciągające), ciepłe okłady, ciepły prysznic i automasaż. W razie potrzeby można krótko zastosować lek przeciwbólowy lub żel z NLPZ. Jeśli ból pojawił się nagle podczas ćwiczenia, towarzyszy mu siniak, osłabienie siły ręki lub nie ustępuje po tygodniu, może to oznaczać naderwanie mięśnia i wymaga oceny lekarskiej.

Bibliografia

  1. Cheung K, Hume P, Maxwell L. Delayed onset muscle soreness: treatment strategies and performance factors. Sports Med. 2003;33(2):145-164. DOI: 10.2165/00007256-200333020-00005 PMID: 12617692.
  2. Sabat R, Jemec GBE, Matusiak Ł, Kimball AB, Prens E, Wolk K. Hidradenitis suppurativa. Nat Rev Dis Primers. 2020;6(1):18. DOI: 10.1038/s41572-020-0149-1 PMID: 32165620.
  3. Cohen JI. Clinical practice: Herpes zoster. N Engl J Med. 2013;369(3):255-263. DOI: 10.1056/NEJMcp1302674 PMID: 23863052.
  4. Falk N, Joseph R, Dieujuste M. Lymphadenopathy: Evaluation and Differential Diagnosis. Am Fam Physician. 2025;112(3):286-293. PMID: 40961306.
  5. Ha SM, Chu AJ, Lee J, Kim SY, Lee SH, Yoen H, Cho N, Moon WK, Chang JM. US Evaluation of Axillary Lymphadenopathy Following COVID-19 Vaccination: A Prospective Longitudinal Study. Radiology. 2022;305(1):46-53. DOI: 10.1148/radiol.220543 PMID: 35471107.

Niniejszy artykuł nie jest poradą medyczną i ma charakter wyłącznie informacyjny. Treść przygotowano z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji.