Gonal-f - ulotka, wskazania, zamienniki

Jakie są wskazania? Na co stosowany jest Gonal-f?

Gonal-f to preparat hormonalny zawierający folitropinę alfa, która jest rekombinowaną formą ludzkiego hormonu folikulotropowego (FSH). Hormon ten należy do grupy gonadotropin – substancji odgrywających kluczową rolę w regulacji procesów rozrodczych i płodności zarówno u kobiet, jak i mężczyzn.

U dorosłych kobiet lek znajduje zastosowanie w trzech głównych obszarach terapii niepłodności. Po pierwsze, jest wykorzystywany u kobiet z brakiem jajeczkowania (anovulacją), które nie odpowiedziały na standardowe leczenie cytrynianem klomifenu – preparat pomaga w uwolnieniu komórki jajowej z jajnika. Po drugie, u pacjentek z bardzo niskim stężeniem gonadotropin (zarówno FSH, jak i LH) w organizmie, Gonal-f stosuje się w skojarzeniu z lutropiną alfa w celu przywrócenia prawidłowego jajeczkowania. Po trzecie, preparat odgrywa istotną rolę w procedurach wspomaganego rozrodu – takich jak zapłodnienie pozaustrojowe (in vitro), dojajowodowe podanie gamet czy dojajowodowe podanie zygoty – gdzie jego zadaniem jest wywołanie wzrostu wielu pęcherzyków jajnikowych, z których każdy zawiera komórkę jajową.

U dorosłych mężczyzn Gonal-f znajduje zastosowanie w leczeniu niepłodności wynikającej z niedoboru określonych hormonów. W terapii tej preparat stosuje się zawsze w połączeniu z ludzką gonadotropiną kosmówkową (hCG), co prowadzi do stymulacji produkcji nasienia. Leczenie to jest szczególnie wskazane u pacjentów z hipogonadyzmem hipogonadotropowym.

Zastosowanie preparatu wymaga wcześniejszej dokładnej oceny płodności pacjenta oraz jego partnera przez lekarza specjalizującego się w leczeniu zaburzeń płodności. Terapia powinna być prowadzona wyłącznie pod stałym nadzorem medycznym z uwagi na konieczność monitorowania odpowiedzi organizmu na leczenie oraz dostosowywania dawkowania do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Aktualna ulotka leku Gonal-f

Jaki jest skład Gonal-f, jakie substancje zawiera?

Substancją czynną leku jest folitropina alfa – rekombinowana forma hormonu folikulotropowego (FSH).

Preparat dostępny jest w kilku postaciach farmaceutycznych o różnej mocy:

Proszek i rozpuszczalnik do sporządzania roztworu do wstrzykiwań:

• GONAL-f 75 j.m. – każda fiolka zawiera 5,5 mikrograma folitropiny alfa. Po przygotowaniu roztworu w każdym mililitrze zawartych jest 75 j.m. (5,5 mikrograma) substancji czynnej
• GONAL-f 450 j.m./0,75 ml – każda fiolka zawiera 600 j.m. folitropiny alfa. Po rekonstytucji 450 j.m. (33 mikrogramy) znajduje się w 0,75 ml roztworu, co odpowiada stężeniu 600 j.m. (44 mikrogramy) na mililitr
• GONAL-f 1050 j.m./1,75 ml – każda fiolka zawiera 1200 j.m. folitropiny alfa. Po rekonstytucji 1050 j.m. (77 mikrogramów) znajduje się w 1,75 ml roztworu, co odpowiada stężeniu 600 j.m. (44 mikrogramy) na mililitr

Roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu:

• GONAL-f 150 j.m./0,24 ml – każdy wstrzykiwacz zawiera 150 j.m. (11 mikrogramów) folitropiny alfa w 0,24 ml gotowego roztworu
• GONAL-f 300 j.m./0,48 ml – każdy wstrzykiwacz zawiera 300 j.m. (22 mikrogramy) folitropiny alfa w 0,48 ml gotowego roztworu
• GONAL-f 450 j.m./0,72 ml – każdy wstrzykiwacz zawiera 450 j.m. (33 mikrogramy) folitropiny alfa w 0,72 ml gotowego roztworu
• GONAL-f 900 j.m./1,44 ml – każdy wstrzykiwacz zawiera 900 j.m. (66 mikrogramów) folitropiny alfa w 1,44 ml gotowego roztworu

Pozostałe składniki w postaci proszku do sporządzania roztworu:

• sacharoza
• sodu diwodorofosforan jednowodny
• sodu wodorofosforan dwuwodny
• metionina (w niektórych postaciach)
• polisorbat 20 (w postaci 75 j.m.)
• stężony kwas fosforowy i wodorotlenek sodu do dostosowania pH

Rozpuszczalnik dla postaci proszku to woda do wstrzykiwań, przy czym postaci wielodawkowe (450 j.m. i 1050 j.m.) zawierają również alkohol benzylowy.

Pozostałe składniki w postaci gotowego roztworu we wstrzykiwaczu:

• poloksamer 188
• sacharoza
• metionina
• sodu diwodorofosforan jednowodny
• sodu wodorofosforan dwuwodny
• m-krezol
• stężony kwas fosforowy i wodorotlenek sodu do dostosowania pH
• woda do wstrzykiwań

Ważne informacje dotyczące składników:

• Wszystkie postaci preparatu zawierają mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na dawkę, co oznacza, że są uznawane za wolne od sodu
• Postaci wielodawkowe (450 j.m., 1050 j.m. proszek oraz wszystkie wstrzykiwacze) zawierają alkohol benzylowy, który może powodować reakcje alergiczne
• Osłona igły w ampułko-strzykawkach wielodawkowych zawiera lateks (naturalną suchą gumę), który może wywoływać ciężkie reakcje alergiczne u osób uczulonych
• Dla pacjentów z uczuleniem na alkohol benzylowy lub lateks dostępna jest alternatywna postać: GONAL-f 75 j.m., proszek i rozpuszczalnik, która nie zawiera tych składników

Sposób podawania

Preparat przeznaczony jest wyłącznie do wstrzykiwania podskórnego (pod skórę). Pierwsze wstrzyknięcie powinno być wykonane pod nadzorem lekarza. Kolejne podania mogą być wykonywane samodzielnie przez pacjenta po odpowiednim przeszkoleniu przez lekarza lub pielęgniarkę. Wstrzyknięcia należy wykonywać codziennie o tej samej porze.

Dawkowanie u kobiet

U kobiet z brakiem jajeczkowania i nieregularnymi lub brakiem miesiączki:

• Lek podaje się zazwyczaj codziennie
• U kobiet z nieregularnymi miesiączkami stosowanie należy rozpocząć w ciągu pierwszych 7 dni cyklu menstruacyjnego. Przy braku miesiączki można rozpocząć w dowolnym dniu
• Dawkę początkową ustala się indywidualnie i można ją stopniowo dostosowywać
• Dawka dobowa nie powinna przekraczać 225 j.m.
• Po uzyskaniu pożądanej odpowiedzi podaje się pojedyncze wstrzyknięcie 250 mikrogramów rekombinowanej hCG lub 5000-10000 j.m. hCG, 24-48 godzin po ostatnim wstrzyknięciu preparatu
• Optymalny czas na stosunek płciowy to dzień podania hCG i dzień następny

U kobiet z bardzo niskim stężeniem FSH i LH:

• Zazwyczaj stosowana dawka początkowa wynosi 75-150 j.m. razem z 75 j.m. lutropiny alfa
• Oba leki stosuje się codziennie przez okres do 5 tygodni
• Dawkę można zwiększać co 7 lub 14 dni o 37,5-75 j.m. do uzyskania pożądanej odpowiedzi
• Po uzyskaniu odpowiedzi podaje się pojedyncze wstrzyknięcie 250 mikrogramów rekombinowanej hCG lub 5000-10000 j.m. hCG, 24-48 godzin po ostatnim wstrzyknięciu
• Alternatywnie można wykonać zapłodnienie wewnątrzmaciczne lub inną procedurę wspomaganego rozrodu

W technikach wspomaganego rozrodu (stymulacja jajników):

• Dawkę początkową ustala się indywidualnie i można ją dostosowywać stopniowo, nie przekraczając 450 j.m. na dobę
• Leczenie kontynuuje się do osiągnięcia odpowiedniego rozwoju komórek jajowych (kontrola przez badania krwi i/lub ultrasonografię)
• Po osiągnięciu odpowiedniej dojrzałości komórek jajowych podaje się pojedyncze wstrzyknięcie 250 mikrogramów rekombinowanej hCG lub 5000-10000 j.m. hCG, 24-48 godzin po ostatnim wstrzyknięciu preparatu

Dawkowanie u mężczyzn

• Zazwyczaj stosowana dawka wynosi 150 j.m. razem z hCG
• Oba leki stosuje się trzy razy w tygodniu przez co najmniej 4 miesiące
• Jeśli po 4 miesiącach nie występuje odpowiedź na leczenie, lekarz może zalecić przedłużenie terapii do co najmniej 18 miesięcy

Informacje dotyczące różnych postaci farmaceutycznych

Postać proszku do sporządzania roztworu (75 j.m.): Lek należy użyć natychmiast po przygotowaniu. Każda fiolka jest przeznaczona do jednorazowego użycia.

Postaci wielodawkowe (proszek 450 j.m. i 1050 j.m.): Po przygotowaniu roztwór może być przechowywany do 28 dni. Fiolka zawiera kilka dawek – należy pobierać z niej tylko przepisaną dzienną dawkę.

Wstrzykiwacze półautomatyczne napełnione: Jeden wstrzykiwacz można używać do kilku wstrzyknięć. Umożliwiają one precyzyjne ustawienie dawki w krokach co 12,5 j.m. Po otwarciu przechowywać do 28 dni.

Tabela pomocnicza dla postaci wielodawkowych (w przypadku stosowania strzykawki wyskalowanej w ml zamiast j.m.):

• 75 j.m. = 0,13 ml
• 150 j.m. = 0,25 ml
• 225 j.m. = 0,38 ml
• 300 j.m. = 0,50 ml
• 375 j.m. = 0,63 ml
• 450 j.m. = 0,75 ml

Ważne zalecenia

• W przypadku pominięcia dawki nie należy stosować dawki podwójnej. Należy skontaktować się z lekarzem
• W przypadku nadmiernej odpowiedzi na leczenie (nadmierna stymulacja jajników) lekarz przerwie podawanie preparatu i pacjentka nie otrzyma hCG
• Należy ściśle przestrzegać zaleceń lekarza dotyczących dawkowania i schematu podawania
• W trakcie leczenia konieczne jest regularne monitorowanie odpowiedzi organizmu poprzez badania krwi i ultrasonografię

Co zrobić w przypadku przedawkowania Gonal-f?

Skutki przedawkowania leku Gonal-f nie są dokładnie poznane. Należy jednak pamiętać, że przedawkowanie może prowadzić do wystąpienia zespołu nadmiernej stymulacji jajników (OHSS), który jest opisany w sekcji dotyczącej działań niepożądanych.

Zespół nadmiernej stymulacji jajników (OHSS) może wystąpić jedynie wtedy, gdy oprócz przedawkowania preparatu podano również ludzką gonadotropinę kosmówkową (hCG). OHSS charakteryzuje się nadmiernym rozwojem pęcherzyków jajnikowych, z których powstają duże torbiele.

W przypadku podejrzenia przedawkowania należy natychmiast skontaktować się z lekarzem prowadzącym lub zgłosić się do najbliższego szpitala. Lekarz oceni sytuację kliniczną i podejmie odpowiednie działania terapeutyczne dostosowane do stanu pacjentki.

Objawy, które mogą wskazywać na przedawkowanie i rozwój OHSS, obejmują:

• ból w podbrzuszu
• nudności lub wymioty
• szybki przyrost masy ciała
• trudności w oddychaniu
• wyraźnie powiększone jajniki
• zmniejszona produkcja moczu
• możliwe nagromadzenie płynu w jamie brzusznej lub klatce piersiowej

W przypadku wystąpienia któregokolwiek z powyższych objawów po zastosowaniu preparatu, nawet jeśli nie doszło do świadomego przedawkowania, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Może on zalecić przerwanie stosowania leku oraz odpowiednie postępowanie objawowe.

Warto podkreślić, że ryzyko wystąpienia OHSS jest mniejsze, gdy zalecana dawka i schemat podawania są ściśle przestrzegane. Regularne monitorowanie odpowiedzi organizmu na leczenie poprzez badania kontrolne pozwala na wczesne wykrycie nadmiernej stymulacji i odpowiednie dostosowanie terapii.

Co mogę jeść i pić podczas stosowania Gonal-f – czy mogę spożywać alkohol?

W ulotce leku Gonal-f nie zawarto szczególnych zaleceń dotyczących diety ani ograniczeń pokarmowych w trakcie stosowania preparatu. Niemniej jednak, ze względu na charakter terapii oraz jej cel – leczenie niepłodności – zaleca się stosowanie ogólnych zasad zdrowego stylu życia.

Zalecenia ogólne:

• Zaleca się zbilansowaną dietę bogatą w witaminy i minerały
• Należy unikać nadmiernego spożycia kofeiny
• Wskazane jest utrzymanie prawidłowej masy ciała

Alkohol: Chociaż ulotka nie zawiera bezpośredniego zakazu spożywania alkoholu podczas stosowania leku, należy mieć na uwadze, że spożycie alkoholu może negatywnie wpływać na płodność oraz przebieg ciąży. W przypadku terapii niepłodności oraz stosowania technik wspomaganego rozrodu lekarze zazwyczaj zalecają całkowitą abstynencję alkoholową lub ograniczenie jego spożycia do minimum. Alkohol może bowiem wpływać na jakość komórek jajowych, skuteczność leczenia oraz zwiększać ryzyko powikłań.

Przed rozpoczęciem leczenia warto skonsultować się z lekarzem prowadzącym w kwestii diety oraz stylu życia. Lekarz może udzielić indywidualnych zaleceń dostosowanych do sytuacji zdrowotnej pacjentki oraz specyfiki prowadzonej terapii.

Czy można stosować Gonal-f w okresie ciąży i karmienia piersią?

Nie należy stosować leku Gonal-f, jeśli pacjentka jest w ciąży lub karmi piersią.

Ciąża: Preparat jest przeznaczony do leczenia niepłodności i stymulacji jajeczkowania u kobiet. Po zajściu w ciążę stosowanie leku należy natychmiast przerwać. Gonal-f nie jest wskazany ani bezpieczny w okresie ciąży. W przypadku podejrzenia ciąży w trakcie terapii należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym.

Karmienie piersią: Nie przeprowadzono badań dotyczących przenikania folitropiny alfa do mleka matki. Ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania w okresie laktacji, lek nie powinien być używany przez kobiety karmiące piersią.

Planowanie ciąży: Należy pamiętać, że celem terapii lekiem Gonal-f jest właśnie zajście w ciążę. Po potwierdzeniu ciąży leczenie tym preparatem jest automatycznie zakończone. Dalsze postępowanie oraz ewentualne wspomaganie ciąży (np. podawanie progesteronu) ustala lekarz prowadzący w ramach kompleksowej opieki nad pacjentką w programie leczenia niepłodności.

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących stosowania leku w kontekście ciąży lub karmienia piersią należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym.

Poważne działania niepożądane u kobiet

Zespół nadmiernej stymulacji jajników (OHSS) – występuje często (u mniej niż 1 na 10 osób):

• ból w podbrzuszu w połączeniu z nudnościami lub wymiotami
• nadmierna reakcja jajników na leczenie
• występowanie dużych torbieli jajnika

Ciężka postać OHSS – występuje niezbyt często (u mniej niż 1 na 100 osób):

• wyraźnie powiększone jajniki
• zmniejszona produkcja moczu
• zwiększenie masy ciała
• trudności w oddychaniu
• możliwe nagromadzenie płynu w jamie brzusznej lub klatce piersiowej

Powikłania OHSS – występują rzadko (u mniej niż 1 na 1000 osób):

• skręt jajników
• incydenty zakrzepowe

Powikłania krzepliwości krwi (zdarzenia zakrzepowo-zatorowe) – występują bardzo rzadko (u mniej niż 1 na 10000 osób), czasami niezależnie od OHSS:

• ból w klatce piersiowej
• duszności
• udar mózgu
• zawał serca

Poważne działania niepożądane u mężczyzn i kobiet

Reakcje alergiczne – występują bardzo rzadko (u mniej niż 1 na 10000 osób):

• wysypka, zaczerwienienie skóry
• pokrzywka
• obrzęk w okolicach twarzy
• trudności w oddychaniu (mogą być czasami poważne)

Inne działania niepożądane u kobiet

Bardzo często (u więcej niż 1 na 10 osób):

• torebki płynu w jajnikach (torbiele jajnika)
• ból głowy
• miejscowe reakcje w miejscu wstrzyknięcia: ból, zaczerwienienie, zasinienie, obrzęk lub podrażnienie

Często (u mniej niż 1 na 10 osób):

• ból brzucha
• nudności, wymioty
• biegunka
• skurcze i wzdęcia brzucha

Bardzo rzadko (u mniej niż 1 na 10000 osób):

• reakcje alergiczne obejmujące wysypkę, zaczerwienienie skóry, pokrzywkę, obrzęk w okolicach twarzy i trudności w oddychaniu (czasami o ciężkim przebiegu)
• astma może ulec pogorszeniu

Inne działania niepożądane u mężczyzn

Bardzo często (u więcej niż 1 na 10 osób):

• miejscowe reakcje w miejscu wstrzyknięcia: ból, zaczerwienienie, zasinienie, obrzęk lub podrażnienie

Często (u mniej niż 1 na 10 osób):

• opuchlizna żył nad i pod jądrami (żylaki powrózka nasiennego)
• powiększenie sutków
• wystąpienie trądziku
• zwiększenie masy ciała

Bardzo rzadko (u mniej niż 1 na 10000 osób):

• reakcje alergiczne obejmujące wysypkę, zaczerwienienie skóry, pokrzywkę, obrzęk w okolicach twarzy i trudności w oddychaniu (czasami o ciężkim nasileniu)
• astma może ulec pogorszeniu

W razie wystąpienia któregokolwiek z wyżej wymienionych działań niepożądanych, szczególnie poważnych, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem, który może zalecić odstawienie leku. Jeśli wystąpią jakiekolwiek objawy niepożądane niewymienione w tej ulotce, należy powiedzieć o tym lekarzowi lub farmaceucie.

Aktualna charakterystyka produktu leczniczego (ChPL)