Amol to tradycyjny lek w postaci płynu, który zawiera mieszaninę olejków eterycznych. Jest dostępny bez recepty. Może być stosowany zarówno zewnętrznie, na skórę, jak i wewnętrznie, doustnie. Wewnętrznie stosowany jest w łagodnych dolegliwościach trawiennych jako środek rozkurczający. Zewnętrznie stosowany na skórę działa rozgrzewająco i powoduje przekrwienie skóry.
Argol Essenza Balsamica to preparat roślinny o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i antyseptycznym. Zawiera składniki esencji karmelitańskiej oraz olejki tymianku, mięty oraz mentol, które odpowiadają za szeroki zakres zastosowania preparatu. Jest stosowany w ostrym zapaleniu migdałków podniebiennych, przewlekłym, zanikowym zapaleniu śluzówki gardła, przewlekłym nawracającym zapaleniu krtani oraz zatok przynosowych. Jest dostępny bez recepty.
Aromatol to lek dostępny bez recepty, który zawiera mieszaninę olejków eterycznych i lewomentolu. Jest stosowany zewnętrznie na skórę, do płukania gardła, do inhalacji parowej lub doustnie. Zewnętrznie, Aromatol jest stosowany w celu poprawy złego samopoczucia np. przy przeziębieniu, bólach głowy, bólach mięśniowych, po ukąszeniach przez owady. Wewnętrznie, jest stosowany w dolegliwościach trawiennych takich jak wzdęcia i niestrawność.
Respero Myrtol to lek dostępny bez recepty, który zawiera destylat z mieszaniny rektyfikowanych olejków eterycznych (eukaliptusowy, pomarańczy słodkiej, mirtu zwyczajnego, cytryny zwyczajnej). Wykazuje zarówno działanie sekretolityczne jak i sekretomotoryczne, co oznacza, że rozrzedza gęsty śluz i ułatwia jego odkrztuszanie. Jest wskazany do stosowania w celu łagodzenia objawów ostrego zapalenia górnych dróg oddechowych.
Olejek cytrynowy, znany w nomenklaturze farmaceutycznej jako Limonis aetheroleum, to jeden z najbardziej wszechstronnych i najlepiej przebadanych olejków eterycznych na świecie. Pozyskuje się go ze skórek świeżych owoców cytryny zwyczajnej (Citrus limon L. Burm.), która od wieków zajmuje ważne miejsce nie tylko w kuchni, ale przede wszystkim w medycynie tradycyjnej i ziołolecznictwie. Już starożytni Egipcjanie, Grecy i Arabowie dostrzegali niezwykłe właściwości tego owocu – dziś natomiast dysponujemy twardymi danymi naukowymi, które potwierdzają wiele z tych obserwacji. Co sprawia, że olejek cytrynowy jest tak wyjątkowy? Przede wszystkim jego skład chemiczny – w małej buteleczce kryje się aż 40 różnych związków aktywnych, które wzajemnie się uzupełniają i wzmacniają swoje działanie. Dominującym składnikiem jest D-limonen – monoterpenoid, któremu poświęcono dziesiątki badań klinicznych i laboratoryjnych. Obok niego w składzie znajdziemy β-pinen, γ-terpinen, cytral, geraniol, linalol, α-terpineol, octan geranylu i wiele innych substancji odpowiadających za charakterystyczny, odświeżający zapach i szerokie spektrum działania biologicznego. Do wyprodukowania zaledwie jednego kilograma czystego olejku cytrynowego potrzeba aż trzech tysięcy świeżych owoców – to najlepsza ilustracja tego, jak bardzo skoncentrowana jest ta substancja i dlaczego tak silnie oddziałuje na organizm człowieka. Artykuł, który czytasz, ma na celu rzetelne i przystępne przedstawienie tego, co nauka i farmacja wiedzą dziś o olejku cytrynowym – jego składzie, udowodnionych właściwościach zdrowotnych, zastosowaniu w aptecznych produktach leczniczych, a także zasadach bezpiecznego używania, w tym ważnych przeciwwskazaniach, o których nie zawsze się mówi.
Olejek cytrynowy pozyskuje się przede wszystkim metodą tłoczenia na zimno ze skórek dojrzałych owoców cytryny. Zimne tłoczenie jest metodą preferowaną, ponieważ pozwala zachować pełne spektrum lotnych związków aromatycznych, które pod wpływem wysokiej temperatury mogłyby ulec degradacji. Alternatywnie stosuje się destylację parą wodną, jednak olejek uzyskany tą metodą może różnić się nieco profilem aromatycznym i aktywnością biologiczną od produktu tłoczonego na zimno.
Gotowy olejek ma barwę od niemal przezroczystej do jasnożółtej i intensywny, świeży, cytrusowy zapach. Jest lekki, rzadki i bardzo lotny – szybko paruje w kontakcie z powietrzem, co sprawia, że idealnie nadaje się do dyfuzji i inhalacji. Warto wiedzieć, że tłoczony na zimno olejek cytrynowy ma właściwości fotosensybilizujące, czyli uczula skórę na promieniowanie UV – ta cecha ma ogromne znaczenie praktyczne przy stosowaniu zewnętrznym.
Skład chemiczny olejku cytrynowego jest bogaty i złożony. Wśród kilkudziesięciu zidentyfikowanych związków szczególną rolę odgrywa kilka kluczowych substancji:
| Związek | Zawartość (orientacyjnie) | Główne działanie |
|---|---|---|
| D-limonen | 30–70% | Przeciwzapalne, przeciwlękowe, przeciwnowotworowe, antyseptyczne |
| β-pinen | 5–15% | Przeciwdrobnoustrojowe, mukoaktywne |
| γ-terpinen | 3–12% | Antyoksydacyjne, przeciwbakteryjne |
| Cytral (geranial + neral) | 2–8% | Antyseptyczne, przeciwgrzybicze, przeciwwirusowe |
| Geraniol | 1–5% | Przeciwzapalne, repelencyjne |
| Linalol | <3% | Uspokajające, analgetyczne |
D-limonen – dominujący składnik olejku – to substancja, której poświęcono najwięcej uwagi naukowej. Badania wykazały, że w stężeniach 0,5–1,0%, podawany myszom drogą inhalacji, wywiera istotny statystycznie efekt uspokajający i przeciwlękowy, a mechanizm tego działania polega na aktywacji receptorów serotoninowych (5-HT) i dopaminergicznych. Co więcej, D-limonen wykazuje działanie hamujące receptory bólowe, porównywalne do indometacyny i hioscyny – klasycznych substancji przeciwbólowych i rozkurczowych stosowanych w medycynie.
Jedną z najlepiej udokumentowanych właściwości olejku cytrynowego jest jego aktywność przeciwdrobnoustrojowa. Badania mikrobiologiczne wykazują, że olejek hamuje wzrost szerokiego spektrum patogenów bakteryjnych, w tym gatunków należących do rodzajów: Staphylococcus, Enterococcus, Corynebacterium, Acinetobacter, Citrobacter, Escherichia, Klebsiella, Pseudomonas i Serratia. Wśród bakterii wrażliwych na działanie olejku cytrynowego znajdziemy zarówno gronkowce złociste (groźny patogen szpitalny), jak i pałeczki jelitowe, co czyni go potencjalnie interesującym środkiem wspomagającym leczenie infekcji bakteryjnych.
Szczególne znaczenie kliniczne ma zdolność olejku do działania na pneumokoki i meningokoki – bakterie odpowiedzialne za zapalenie płuc oraz zapalenie opon mózgowych. Nie oznacza to oczywiście, że olejek cytrynowy zastępuje antybiotyki – jest stosowany przede wszystkim pomocniczo, jako naturalne wsparcie dla błon śluzowych i skóry.
Aktywność przeciwgrzybicza olejku cytrynowego wynika głównie z zawartości cytralu i limonenu. Obydwa związki zaburzają integralność błony komórkowej grzybów, co prowadzi do ich lizy. To właśnie dlatego olejek cytrynowy jest często składnikiem naturalnych preparatów stosowanych zewnętrznie przy grzybicach skóry i paznokci.
Warto też wspomnieć o wyjątkowym zastosowaniu, które ma umocowanie w badaniach naukowych: regularne, punktowe nakładanie olejku cytrynowego bezpośrednio na brodawki wirusowe (wywołane przez wirus brodawczaka ludzkiego, HPV) może wspomagać ich eliminację, a działanie antyseptyczne zapobiega ich dalszemu rozprzestrzenianiu się na skórze.
Olejek cytrynowy jest jednym z najczęściej wybieranych olejków eterycznych w aromaterapii – i to nie bez powodu. Jego wpływ na układ nerwowy jest wielokierunkowy i stosunkowo dobrze udokumentowany, co w świecie olejków eterycznych stanowi wyjątek, a nie regułę.
Badania kliniczne i przedkliniczne wskazują, że inhalacja olejku cytrynowego wywiera mierzalny efekt przeciwlękowy. W jednym z badań, przeprowadzonym z udziałem studentów pielęgniarstwa narażonych na stres egzaminacyjny, wdychanie olejku cytrynowego przełożyło się na redukcję odczuwanego lęku o ponad 40%. Mechanizm biologiczny tego działania jest dobrze poznany – aktywny składnik, D-limonen, moduluje poziom serotoniny i dopaminy w mózgu, a w badaniach na modelach zwierzęcych wykazano, że efekt ten jest blokowany przez antagonistów receptorów serotoninowych, co potwierdza serotoninergiczny szlak działania.
Równocześnie wykazano działanie łagodnie antydepresyjne olejku cytrynowego. W badaniach przedklinicznych substancja ta modulowała poziomy noradrenaliny, dopaminy i serotoniny – trzech neuroprzekaźników kluczowych w patofizjologii depresji. Co ciekawe, olejek cytrynowy był testowany jako substancja zdolna do łagodzenia objawów otępienia wywołanego skopolaminą, co otwiera interesujące pytania badawcze dotyczące jego potencjału neuroprotekcyjnego.
Orzeźwiający zapach olejku cytrynowego od wieków jest kojarzony z pobudzeniem umysłowym i poprawą koncentracji. Aromaterapeuta polecający olejek cytrynowy uczniom i pracownikom umysłowym opiera się nie tylko na tradycji, ale i na obserwacjach klinicznych. Olejek cytrynowy stymuluje układ nerwowy, poprawia zdolność skupienia uwagi i skraca czas reakcji. Dobrze sprawdza się w sytuacjach wymagającego wysiłku intelektualnego – podczas nauki, pracy twórczej czy stanów przewlekłego zmęczenia psychicznego.
Stosowanie olejku cytrynowego w aromaterapii jest szczególnie polecane osobom zmagającym się z apatią, obniżonym nastrojem i chronicznym stresem. Olejek orzeźwia zmysły, jednocześnie działając uspokajająco, co sprawia, że pomaga przywrócić równowagę emocjonalną bez efektu sedacji (senności). Udokumentowano też korzystny wpływ aromaterapii olejkiem cytrynowym na łagodzenie objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego (PMS).
Cytryna słynie z właściwości immunostymulujących i to nie jest tylko folklor. Olejek cytrynowy wykazuje udokumentowane działanie pobudzające układ odpornościowy. Działa przeciwgorączkowo i skutecznie neutralizuje patogeny zasiedlające błony śluzowe dróg oddechowych – to dlatego znalazł on zastosowanie w tradycyjnym leczeniu przeziębień, katarów i zapaleń gardła.
Inhalacje z olejkiem cytrynowym pomagają w rozrzedzaniu zalegającej wydzieliny w drogach oddechowych. Olejek działa mukoaktywnie, ułatwiając odkrztuszanie i oczyszczanie oskrzeli. To właśnie dlatego jest składnikiem popularnych preparatów stosowanych przy infekcjach górnych dróg oddechowych – zarówno w postaci gotowych leków aptecznych, jak i domowych inhalacji.
Substancje czynne olejku cytrynowego, a w szczególności cytral i limonen, wykazują działanie przeciwwirusowe, które – choć nie zastępuje terapii przeciwwirusowej w poważnych infekcjach – może wspomagać naturalne mechanizmy obronne organizmu w przebiegu sezonowych infekcji wirusowych.
W polskich aptekach olejek cytrynowy (Limonis aetheroleum) jest dostępny zarówno jako surowiec kosmetyczny i aromaterapeutyczny, jak i jako substancja czynna w zarejestrowanych produktach leczniczych. Najbardziej znane preparaty farmaceutyczne zawierające olejek cytrynowy to leki z długoletnią tradycją stosowania w Polsce.
Amol – to prawdopodobnie najbardziej rozpoznawalny polski lek ziołowy, obecny w domowych apteczkach od pokoleń. Jest to alkoholowy roztwór mieszaniny olejków eterycznych. Olejek cytrynowy jest jednym z kilku substancji czynnych Amolu i odpowiada za działanie odkażające przy stosowaniu zewnętrznym oraz słabo rozkurczające przy podaniu doustnym. Amol stosuje się zewnętrznie (nacierania przy przeziębieniu, bóle mięśni i głowy, ukąszenia owadów) i wewnętrznie (dolegliwości dyspeptyczne, niestrawność, wzdęcia).
Aromatol – preparat o bardzo zbliżonym składzie do Amolu, produkowany przez polską firmę Hasco-Lek. Zawiera w 100 g roztworu: lewomentol (1,72 g), olejek cytrynowy (0,57 g), olejek z kory cynamonowca cejlońskiego (0,24 g), olejek mięty polnej (0,24 g), olejek lawendowy (0,24 g), olejek cytronelowy (0,10 g) i olejek goździkowy (0,10 g) w podłożu etanolowym (63–72% v/v). Preparat może być stosowany doustnie, do płukania gardła, zewnętrznie na skórę oraz do inhalacji parowych. Wskazany dla dorosłych i młodzieży powyżej 12. roku życia.
Oba preparaty są produktami leczniczymi o tradycyjnym udokumentowanym stosowaniu – oznacza to, że ich skuteczność potwierdza wieloletnia praktyka kliniczna i doświadczenie, a nie pojedyncze randomizowane badania kliniczne. W przypadku doustnym olejek cytrynowy zawarty w tych preparatach działa jako łagodny środek rozkurczający i wspomaga pracę układu trawiennego.
| Preparat | Stężenie olejku cytrynowego | Forma | Wskazania główne |
|---|---|---|---|
| Amol | ~0,29–5,7% | Płyn doustny i na skórę | Dolegliwości trawienne, przeziębienie, bóle mięśniowe |
| Aromatol | 0,57 g/100 g | Płyn wielofunkcyjny | Przeziębienie, inhalacje, bóle, dolegliwości trawienne |
Dermatologiczne i kosmetyczne zastosowania olejku cytrynowego wynikają bezpośrednio z jego składu chemicznego. Dzięki właściwościom antybakteryjnym, ściągającym i keratolitycznym (złuszczającym naskórek) olejek cytrynowy jest ceniony szczególnie przez osoby z cerą problematyczną.
Przy trądziku i skórze tłustej olejek cytrynowy działa dwutorowo: zwalcza bakterie trądzikowe (Cutibacterium acnes, dawniej Propionibacterium acnes) i jednocześnie reguluje wydzielanie sebum. Działanie keratolityczne pozwala z kolei łagodnie złuszczać martwy naskórek, zapobiegając zatykaniu porów. Regularne stosowanie może prowadzić do wygładzenia skóry i delikatnego rozjaśnienia blizn potrądzikowych.
Warto podkreślić szczególną ostrożność, jaka jest konieczna przy stosowaniu olejku cytrynowego tłoczonego na zimno na skórę. Ze względu na właściwości fotosensybilizujące (uczulające na promieniowanie UV), po nałożeniu preparatu z olejkiem cytrynowym należy unikać ekspozycji na słońce przez minimum 12 godzin. Pominięcie tego zalecenia grozi hiperpigmentacją, wysypką lub nawet poparzeniem słonecznym, nawet przy krótkim przebywaniu na słońcu. Bezpieczne stężenie olejku cytrynowego do stosowania na skórę wynosi do 2% – wystarczy wymieszać kilka kropel z kremem lub olejem bazowym (np. jojoba, słodkich migdałów).
Na włosy olejek cytrynowy działa oczyszczająco i stymulująco. Kilka kropel dodanych do szamponu lub wymieszanych z olejem jojoba, a następnie wmasowanych w skórę głowy, może pobudzać cebulki włosowe do wzrostu, oczyszczać skórę głowy z nadmiaru sebum i nadawać włosom blask.
Zagadnienie stosowania olejku cytrynowego w ciąży jest złożone i wymaga rozróżnienia między dwiema postaciami: czystym olejkiem eterycznym stosowanym aromaterapeutycznie (np. w dyfuzorze lub do inhalacji) a aptecznymi preparatami złożonymi zawierającymi olejek cytrynowy w podłożu alkoholowym.
Aromaterapeutyczne stosowanie olejku cytrynowego (inhalacje, dyfuzja) jest powszechnie uznawane za bezpieczne w ciąży i ma solidne podstawy kliniczne. Badanie z udziałem 100 ciężarnych kobiet cierpiących na nudności i wymioty ciążowe wykazało, że inhalacja olejku cytrynowego istotnie statystycznie redukowała nasilenie tych dolegliwości już od drugiego dnia stosowania. Olejek cytrynowy był przez długi czas jedynym olejkiem eterycznym przebadanym klinicznie w pierwszym trymestrze ciąży, co czyni go wyjątkiem wśród fitoterapeutyków. Stosowany jest pomocniczo również przy żylakach i obniżeniu nastroju w ciąży.
Apteczne preparaty złożone zawierające olejek cytrynowy (takie jak Amol czy Aromatol) są natomiast wyraźnie przeciwwskazane u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Powodem nie jest sam olejek cytrynowy, lecz wysokie stężenie etanolu w tych preparatach (63–72% v/v), który stanowi zagrożenie dla rozwijającego się płodu i niemowlęcia karmionego piersią.
Ostrożność jest wymagana w następujących grupach pacjentów:
Zanim sięgniesz po olejek cytrynowy, warto poznać kilka zasad, które pozwolą w pełni skorzystać z jego właściwości i uniknąć niepożądanych efektów. Olejki eteryczne są substancjami silnie skoncentrowanymi – kilka kropel zawiera tyle związków aktywnych, ile znaleźlibyśmy w sporych ilościach surowca roślinnego. Ta koncentracja oznacza zarówno dużą skuteczność, jak i konieczność ostrożności.
Przy stosowaniu zewnętrznym olejek cytrynowy zawsze należy rozcieńczyć w tzw. oleju nośnikowym lub kosmetyku bazowym. Bezpieczne stężenie do aplikacji na skórę to maksymalnie 2%. Bezpośrednie nakładanie czystego olejku na skórę (bez rozcieńczenia) może powodować podrażnienie, zaczerwienienie, a nawet chemiczne oparzenie. Bezwzględnie unikaj kontaktu olejku z oczami i błonami śluzowymi. Nie stosuj olejku na uszkodzoną skórę (rany, oparzenia, egzema w fazie ostrej).
Przy aromaterapii i inhalacjach kilka kropel olejku wystarczy do dyfuzora z wodą. Inhalacje parowe z aptecznym preparatem złożonym (np. Aromatolem) wykonuje się zgodnie z instrukcją: ok. 5 ml preparatu na szklankę gorącej wody, wdychanie oparów przez kilka minut, do 3 razy dziennie.
Przy wyborze olejku cytrynowego do celów aromaterapeutycznych i kosmetycznych warto zwrócić uwagę na:
Olejek cytrynowy doskonale komponuje się z wieloma innymi olejkami eterycznymi, a łączenie ich w odpowiednich proporcjach może wzmacniać pożądane efekty. W aromaterapii szczególnie cenione są następujące połączenia:
Z olejkiem lawendowym tworzą duet relaksacyjno-antyseptyczny – cytrynowy pobudza i odświeża, lawendowy wycisza i odpręża, razem zapewniają harmonijne działanie na układ nerwowy.
Z olejkiem miętowym lub miętowo-pieprzowym tworzą mieszankę wspomagającą koncentrację i łagodzącą bóle głowy. Połączenie olejku cytrynowego z miętowym sprawdza się też przy nudnościach ciążowych – w tej formie olejki stosuje się wyłącznie do inhalacji lub dyfuzji.
Z olejkiem eukaliptusowym stwarzają silną mieszankę do inhalacji przy przeziębieniu i infekcjach górnych dróg oddechowych – olejek cytrynowy wzmacnia działanie przeciwbakteryjne eukaliptolu i dodaje orzeźwiającej nuty zapachowej.
Z olejkiem rozmarynowym tworzą kompozycję stymulującą i poprawiającą krążenie, polecaną szczególnie w masażu przy reumatyzmie i napięciach mięśniowych.
Nie, to dwie zupełnie różne substancje. Sok z cytryny zawiera przede wszystkim kwas cytrynowy, witaminę C, cukry i wodę – jest płynem wodnym. Olejek cytrynowy natomiast to skoncentrowany olejek eteryczny pozyskiwany ze skórek (nie miąższu) owoców i zawiera lotne związki aromatyczne: terpeny, cytral, geraniol i inne. Olejku eterycznego nie należy pić bezpośrednio – jest przeznaczony do aromaterapii, stosowania zewnętrznego lub (w odpowiednio skomponowanych preparatach farmaceutycznych) do stosowania doustnego w ściśle określonych dawkach.
Nie, czysty olejek cytrynowy nie powinien być stosowany bezpośrednio na skórę bez uprzedniego rozcieńczenia. Bezpieczne stężenie wynosi do 2% w oleju nośnikowym lub kremie. Nierozcieńczony olejek może powodować podrażnienie, a nawet oparzenie chemiczne. Pamiętaj też o działaniu fotosensybilizującym – po nałożeniu olejku na skórę unikaj słońca przez co najmniej 12 godzin.
Tak, pomocniczo. Olejek cytrynowy wykazuje właściwości antyseptyczne, przeciwwirusowe i wspomaga działanie układu odpornościowego. Inhalacje z olejkiem cytrynowym pomagają rozrzedzić wydzielinę w drogach oddechowych i łagodzą objawy kataru oraz zapalenia gardła. Nie zastępuje jednak leczenia farmakologicznego w cięższych infekcjach – w razie wątpliwości zawsze skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
To zależy od formy stosowania. Aromaterapeutyczne stosowanie olejku (inhalacje, dyfuzja) jest uważane za bezpieczne i poparte badaniami klinicznymi – olejek cytrynowy jest nawet polecany przy nudnościach ciążowych. Natomiast apteczne preparaty złożone zawierające olejek cytrynowy w podłożu alkoholowym (np. Amol, Aromatol) są przeciwwskazane w ciąży i podczas karmienia piersią ze względu na zawartość etanolu. Przed zastosowaniem jakiegokolwiek preparatu w ciąży skonsultuj się z lekarzem.
D-limonen to główny składnik aktywny olejku cytrynowego, stanowiący od 30 do nawet 70% jego składu. Jest monoterpenoidem, czyli lotnym związkiem organicznym, który odpowiada zarówno za charakterystyczny zapach, jak i za większość właściwości biologicznych olejku – działanie przeciwlękowe, antydepresyjne, przeciwzapalne, antyseptyczne i potencjalnie przeciwnowotworowe. Badania pokazują, że D-limonen działa na receptory serotoninowe i dopaminowe w mózgu, co wyjaśnia jego wpływ na nastrój i redukcję lęku.
Tak, olejek cytrynowy wykazuje działanie antybakteryjne wobec bakterii trądzikowych, reguluje wydzielanie sebum i łagodnie złuszcza naskórek. Może być stosowany miejscowo jako uzupełnienie pielęgnacji cery trądzikowej – zawsze w rozcieńczeniu do stężenia 2% w oleju nośnikowym lub kremie. Ważne: nie stosuj preparatów z olejkiem cytrynowym na skórę przed wyjściem na słońce, ponieważ grozi to przebarwieniami i poparzeniami.
Tu należy odróżnić dwie sytuacje. Apteczne preparaty złożone zawierające olejek cytrynowy w alkoholu (jak Amol czy Aromatol) są wyraźnie przeciwwskazane dla dzieci poniżej 12. roku życia ze względu na zawartość etanolu. Natomiast stosowanie czystego olejku cytrynowego do dyfuzji w pokoju dziecka wymaga dużej ostrożności i skonsultowania z lekarzem lub farmaceutą – olejki eteryczne mogą być drażniące dla dróg oddechowych małych dzieci.
Preparaty farmaceutyczne zawierające olejek cytrynowy w podłożu alkoholowym mogą wchodzić w interakcje z lekami metabolizowanymi przez wątrobę. Etanol może zarówno wzmacniać, jak i osłabiać działanie różnych leków. Jeśli przyjmujesz leki na receptę, skonsultuj się z farmaceutą przed sięgnięciem po apteczne preparaty złożone z olejkiem cytrynowym.
Olejek cytrynowy należy przechowywać w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła, w temperaturze pokojowej (do 25°C), z dala od źródeł ciepła i światła. Olejki eteryczne utleniają się i tracą właściwości pod wpływem powietrza i UV. Otwarta butelka powinna zostać zużyta w ciągu 6–12 miesięcy.
