Jak przygotować się do kolonoskopii? Leki, dieta i oczyszczanie jelita

Dobre przygotowanie do kolonoskopii zaczyna się kilka dni przed wejściem do pracowni endoskopowej. Jeśli w jelicie pozostanie treść pokarmowa, lekarz może nie zobaczyć fragmentu błony śluzowej lub drobnej zmiany, a badanie trzeba będzie powtórzyć. Dlatego dieta i preparat oczyszczający są równie istotne jak poinformowanie personelu o przyjmowanych lekach. Instrukcja otrzymana z pracowni powinna być zawsze punktem odniesienia, ponieważ harmonogram zależy między innymi od godziny badania i wybranego preparatu.

Dobre przygotowanie do kolonoskopii zaczyna się kilka dni przed wejściem do pracowni endoskopowej. Jeśli w jelicie pozostanie treść pokarmowa, lekarz może nie zobaczyć fragmentu błony śluzowej lub drobnej zmiany, a badanie trzeba będzie powtórzyć. Dlatego dieta i preparat oczyszczający są równie istotne jak poinformowanie personelu o przyjmowanych lekach. Instrukcja otrzymana z pracowni powinna być zawsze punktem odniesienia, ponieważ harmonogram zależy między innymi od godziny badania i wybranego preparatu.

Dlaczego jelito musi być dobrze oczyszczone?

Kolonoskopia pozwala obejrzeć błonę śluzową jelita grubego za pomocą giętkiego endoskopu zakończonego kamerą. Lekarz może w ten sposób rozpoznać nieprawidłowości, pobrać wycinki do badania histopatologicznego, a w odpowiednich przypadkach także usunąć polip. Do rzetelnej oceny potrzebuje jednak niezasłoniętego pola widzenia.

Niedostateczne oczyszczenie jelita może wydłużyć procedurę, utrudnić wykrycie zmian i spowodować konieczność wyznaczenia nowego terminu. Samo ograniczenie ilości spożywanego pokarmu nie wystarczy. Potrzebne są zmiana diety oraz zastosowanie preparatu, który wywołuje częste, wodniste wypróżnienia.

Osoby planujące kolonoskopię na Śląsku w pracowni GlivClinic w Katowicach otrzymują przed badaniem instrukcję przygotowania. Należy stosować ją również wtedy, gdy różni się od ogólnych porad znalezionych w internecie albo od zaleceń, które obowiązywały przed wcześniejszym badaniem.

Dieta przed kolonoskopią – co trzeba zmienić?

W dniach poprzedzających badanie ogranicza się produkty, które pozostawiają w jelicie dużo resztek. Dotyczy to przede wszystkim pestek, ziaren, pieczywa pełnoziarnistego i części surowych warzyw oraz owoców. Drobne nasiona mogą utrzymywać się w jelicie mimo przyjęcia środka przeczyszczającego. Dokładny czas rozpoczęcia diety oraz listę dozwolonych produktów określa instrukcja pracowni.

W przeddzień kolonoskopii zwykle przechodzi się na lekkie posiłki, a następnie na klarowne płyny. Klarowny płyn to taki, przez który można zobaczyć światło. Woda, słaba herbata bez mleka czy klarowny bulion mogą spełniać to kryterium, natomiast mleko, koktajl, sok z miąższem i zupa krem już nie. Należy też unikać napojów o intensywnie czerwonym lub fioletowym kolorze, jeśli tak wskazuje otrzymana instrukcja.

Nie powinno się ograniczać płynów tylko po to, aby rzadziej korzystać z toalety. Preparat powoduje utratę wody, dlatego odpowiednie nawodnienie zmniejsza ryzyko osłabienia, bólu głowy i zawrotów głowy. Osoby z niewydolnością serca, chorobami nerek albo zaleconym ograniczeniem płynów powinny wcześniej uzgodnić przygotowanie z lekarzem. W ich przypadku samodzielne zwiększanie ilości wypijanych napojów nie jest bezpiecznym rozwiązaniem.

Jak przyjąć preparat oczyszczający jelito?

Preparaty różnią się składem, objętością roztworu i sposobem stosowania. Trzeba przygotować je dokładnie według ulotki oraz instrukcji pracowni. Zmniejszenie ilości wody, pominięcie części dawki albo dodanie do roztworu niedozwolonego składnika może pogorszyć skuteczność oczyszczania. Często stosuje się schemat dzielony: część preparatu przyjmuje się poprzedniego dnia, a pozostałą część odpowiednio wcześnie przed kolonoskopią. Skraca to czas, w którym jelito może ponownie wypełnić się treścią. Konkretne godziny zależą jednak od pory badania, rodzaju preparatu oraz zasad dotyczących pozostania na czczo. Nie należy przesuwać ich samodzielnie.

Roztwór zwykle łatwiej wypić porcjami w tempie wskazanym w instrukcji. Przy nudnościach można na krótko zwolnić, ale uporczywe wymioty, silne osłabienie albo niemożność dokończenia preparatu wymagają kontaktu z pracownią. Dodatkowej konsultacji potrzebuje też osoba, u której mimo zastosowania całej dawki nie rozpoczęły się wypróżnienia.

Jak zaplanować dzień przygotowania?

Po rozpoczęciu działania preparatu dostęp do toalety będzie potrzebny wielokrotnie, często przez kilka godzin. Najlepiej zarezerwować ten czas na pobyt w domu, zrezygnować z dalszych podróży i przygotować wcześniej dozwolone płyny. Częste wypróżnienia mogą podrażnić skórę okolicy odbytu, dlatego pomocne bywa delikatne mycie wodą, osuszanie bez pocierania oraz użycie prostego preparatu ochronnego, jeśli nie ma przeciwwskazań.

W trakcie oczyszczania nie należy planować intensywnego wysiłku. Osłabienie może wynikać z ograniczenia jedzenia i utraty płynów, ale znaczne zawroty głowy, omdlenie, zaburzenia świadomości albo ból w klatce piersiowej nie są sygnałem, który powinno się przeczekać. W takiej sytuacji trzeba przerwać przygotowanie i uzyskać pomoc medyczną odpowiednią do nasilenia objawów.

Czy przed kolonoskopią można przyjmować leki?

Kolonoskopia nie oznacza automatycznie odstawienia wszystkich leków. Część preparatów można przyjąć zgodnie z dotychczasowym schematem, inne wymagają zmiany pory lub dawki, a niektóre czasowego przerwania terapii. Plan zależy od rodzaju leku, powodu jego stosowania, chorób współistniejących i przewidywanego zakresu badania.

Najlepiej przekazać pracowni pełną listę preparatów już podczas rejestracji. Powinna obejmować leki na receptę, środki dostępne bez recepty, insulinę, leki podawane raz w tygodniu, suplementy i preparaty ziołowe. Samodzielne odstawienie terapii „na wszelki wypadek” może być groźniejsze niż jej kontynuowanie.

Leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe

Szczególnego omówienia wymagają leki zmniejszające krzepnięcie krwi. Należą do nich między innymi antagoniści witaminy K, doustne antykoagulanty, kwas acetylosalicylowy i leki przeciwpłytkowe. O sposobie postępowania nie decyduje wyłącznie nazwa preparatu.

Lekarz bierze pod uwagę ryzyko zakrzepu po przerwaniu terapii oraz możliwość krwawienia podczas planowanej procedury. Diagnostyczna kolonoskopia i zabieg z usunięciem polipa nie zawsze mają taki sam profil ryzyka. Znaczenie mają również wskazanie do leczenia, przebyte incydenty zakrzepowe, obecność stentu, czynność nerek oraz to, czy pacjent przyjmuje jeden lek, czy kilka.

Nie należy korzystać z uniwersalnej tabeli znalezionej w sieci ani kierować się instrukcją innej osoby. Decyzję powinien przekazać lekarz prowadzący lub pracownia endoskopowa, a czasem wymaga ona konsultacji z kardiologiem albo innym specjalistą odpowiedzialnym za leczenie przeciwzakrzepowe.

Insulina i leki stosowane w cukrzycy

Ograniczenie jedzenia i działanie preparatu oczyszczającego zmieniają warunki, w których stosuje się insulinę oraz leki obniżające stężenie glukozy. Przyjęcie zwykłej dawki przy znacznie mniejszej ilości węglowodanów może prowadzić do hipoglikemii. Z kolei całkowite pominięcie insuliny bez uzgodnienia może spowodować nadmierny wzrost glikemii.

Pacjent z cukrzycą powinien wcześniej otrzymać plan obejmujący posiłki, dozwolone płyny, pomiary glukozy i dawkowanie leków. Na badanie dobrze zabrać glukometr lub system monitorowania glikemii oraz leki stosowane na co dzień. Jeśli wystąpi niedocukrzenie, nie wolno ignorować objawów tylko po to, aby nie przerwać przygotowania. Trzeba postąpić zgodnie z otrzymanym planem i skontaktować się z personelem, gdy sytuacja jest niejasna.

Żelazo i inne preparaty

Preparaty żelaza mogą zabarwiać stolec i pozostawiać w jelicie ciemną treść, dlatego pracownia może zalecić ich wcześniejsze odstawienie. Nie należy jednak wybierać terminu przerwy samodzielnie. Konsultacji mogą wymagać również leki wpływające na wypróżnienia, preparaty odwadniające oraz inne środki przyjmowane z powodu chorób przewlekłych.

Przygotowanie do kolonoskopii ze znieczuleniem

Jeżeli badanie ma odbyć się w sedacji lub znieczuleniu, pacjent musi przestrzegać zasad pozostania na czczo przekazanych przez placówkę. Trzeba poinformować personel o chorobach serca i płuc, bezdechu sennym, alergiach, wcześniejszych problemach podczas znieczulenia oraz wszystkich przyjmowanych lekach.

Po lekach uspokajających i znieczulających refleks oraz zdolność oceny sytuacji mogą pozostawać osłabione mimo dobrego samopoczucia. Dlatego należy wcześniej zorganizować powrót do domu z osobą towarzyszącą i przez czas wskazany w zaleceniach nie prowadzić pojazdów, nie obsługiwać maszyn, nie pić alkoholu ani nie podejmować ważnych decyzji. Ostateczne instrukcje zależą od zastosowanej metody.

Co można jeść i robić po badaniu?

Jeżeli lekarz nie przekaże innych zaleceń, powrót do jedzenia zaczyna się od niewielkiego, lekkostrawnego posiłku i uzupełniania płynów. Przejściowe wzdęcie, uczucie rozpierania lub oddawanie gazów wynika z powietrza albo dwutlenku węgla wprowadzonego do jelita podczas badania. Dolegliwości zwykle stopniowo ustępują.

Zalecenia mogą być inne po usunięciu polipa lub wykonaniu dodatkowej procedury. Dotyczy to diety, aktywności fizycznej i ponownego przyjęcia leków przeciwkrzepliwych. W tej sytuacji pierwszeństwo ma pisemna informacja otrzymana po kolonoskopii.

Niewielka ilość krwi może pojawić się po pobraniu wycinka lub usunięciu zmiany, ale obfite albo narastające krwawienie wymaga pilnego kontaktu z lekarzem. Pomocy należy szukać także przy silnym lub nasilającym się bólu brzucha, gorączce, omdleniu, duszności i uporczywych wymiotach. To nie są typowe następstwa prawidłowo przebiegającego badania.