Dexamethasone phosphate SF - ulotka, wskazania, zamienniki

Jakie są wskazania? Na co stosowany jest Dexamethasone phosphate SF?

Dexamethasone phosphate SF to syntetyczny glikokortykosteroid stosowany w sytuacjach klinicznych wymagających interwencji kortykosteroidowej. Substancja czynna, fosforan deksametazonu, działa wielokierunkowo – wpływa na metabolizm organizmu, równowagę elektrolitową oraz funkcjonowanie tkanek. Po podaniu dożylnym lub domięśniowym szybko osiąga stężenie terapeutyczne, co czyni go preparatem pierwszego wyboru w stanach zagrożenia życia wymagających natychmiastowej interwencji.

W neurologii lek znajduje zastosowanie przede wszystkim w leczeniu obrzęku mózgu wywołanego przez guzy mózgu, zabiegi neurochirurgiczne, ropnie mózgu czy bakteryjne zapalenie opon mózgowych. Mechanizm działania polega na zmniejszeniu przepuszczalności naczyń krwionośnych oraz redukcji produkcji płynu mózgowo-rdzeniowego, co prowadzi do obniżenia ciśnienia śródczaszkowego. W takich stanach dawki początkowe mogą wynosić nawet 80 mg deksametazonu dożylnie, a następnie kontynuuje się leczenie dawkami podzielonymi przez kilka dni.

W stanach zagrożenia życia, takich jak wstrząs pourazowy po ciężkich urazach, preparat stosuje się w celu profilaktycznego leczenia płuca wstrząsowego. Glikokortykosteroidy stabilizują błony komórkowe, zmniejszają reakcję zapalną oraz poprawiają mikrokrążenie w narządach. Podobne zastosowanie znajduje lek w ciężkim ostrym napadzie astmy, gdzie działa przeciwzapalnie i rozszerza oskrzela, często w połączeniu z aminofiliną i lekami sekretolitycznymi.

W dermatologii Dexamethasone phosphate SF podaje się w początkowym etapie leczenia rozległych, ostrych chorób skóry o ciężkim przebiegu, takich jak erytrodermia, pęcherzyca zwykła czy ostra egzema. Dawki dobowe mogą wynosić od 8 do 100 mg dożylnie w zależności od rozległości i nasilenia zmian skórnych. Po uzyskaniu poprawy klinicznej przechodzi się na terapię doustną z stopniowym zmniejszaniem dawek, co minimalizuje ryzyko objawów odstawienia.

W reumatologii preparat stosuje się w leczeniu ogólnoustrojowych chorób reumatycznych, takich jak układowy toczeń rumieniowaty oraz ciężki postępujący przebieg aktywnego reumatoidalnego zapalenia stawów. Szczególnie wskazany jest w szybko postępujących postaciach choroby prowadzących do uszkodzenia stawów i tkanek pozastawowych. Lek może być również podawany miejscowo – bezpośrednio do stawu (wstrzyknięcie dostawowe) lub do tkanek okolicznych (podanie nasiękowe) w przypadku utrzymującego się zapalenia.

W onkologii Dexamethasone phosphate SF znajduje zastosowanie w leczeniu paliatywnym nowotworów złośliwych oraz w zapobieganiu i leczeniu wymiotów wywołanych chemioterapią. W tym wskazaniu dawki wynoszą od 10 do 20 mg dożylnie przed rozpoczęciem chemioterapii. Lek stosuje się również w leczeniu ciężkich chorób zakaźnych z objawami zatrucia, takich jak gruźlica, dur brzuszny czy bruceloza, wyłącznie w połączeniu z odpowiednią terapią przeciwzakaźną.

Jednym z nowszych wskazań jest stosowanie preparatu w leczeniu COVID-19 u pacjentów dorosłych i młodzieży od 12. roku życia o masie ciała co najmniej 40 kg, z trudnościami w oddychaniu i wymagających tlenoterapii. Zalecana dawka to 6 mg dożylnie raz na dobę przez okres do 10 dni. Ważne jest, aby nie podawać deksametazonu pacjentom z COVID-19, którzy nie wymagają podawania tlenu, ze względu na brak korzyści terapeutycznych i ryzyko pogorszenia stanu zdrowia w tej grupie.

Aktualna ulotka leku Dexamethasone phosphate SF

Jaki jest skład Dexamethasone phosphate SF, jakie substancje zawiera?

Substancją czynną leku jest deksametazonu fosforan w postaci deksametazonu sodu fosforanu. Każdy mililitr roztworu zawiera 4 mg deksametazonu fosforanu, co odpowiada masie substancji czynnej działającej przeciwzapalnie i immunosupresyjnie.

Substancje pomocnicze zawarte w preparacie to:

• disodu edetynian (EDTA) – substancja chelatująca stabilizująca roztwór
• glikol propylenowy – rozpuszczalnik (20 mg w ampułce 1 ml, 40 mg w ampułce 2 ml)
• sodu chlorek – regulujący izotoniczność
• sodu wodorotlenek – korygujący pH roztworu
• woda do wstrzykiwań

Preparat dostępny jest w postaci bezbarwnego lub prawie bezbarwnego, przezroczystego roztworu w ampułkach szklanych o pojemności 1 ml lub 2 ml. Lek jest praktycznie wolny od sodu (poniżej 1 mmol/23 mg na ampułkę). Przed podaniem leku dziecku poniżej 5. roku życia należy skonsultować się z lekarzem ze względu na zawartość glikolu propylenowego, szczególnie gdy dziecko przyjmuje inne preparaty zawierające tę substancję.

Co zrobić w przypadku przedawkowania Dexamethasone phosphate SF?

Dexamethasone phosphate SF jest na ogół dobrze tolerowany nawet w przypadku stosowania dużych ilości przez krótki czas, dlatego nie są wymagane specjalne środki ostrożności przy pojedynczym przedawkowaniu. Nie istnieje specyficzna odtrutka – leczenie jest objawowe. W przypadku zaobserwowania nasilonych lub nietypowych objawów niepożądanych należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem, który oceni stan pacjenta i podejmie odpowiednie działania. Należy pamiętać, że ryzyko działań niepożądanych wzrasta przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek, dlatego przy krótkiej ekspozycji nie oczekuje się poważnych objawów toksyczności.

Co mogę jeść i pić podczas stosowania Dexamethasone phosphate SF – czy mogę spożywać alkohol?

Podczas stosowania Dexamethasone phosphate SF należy zwrócić szczególną uwagę na dietę. Glikokortykosteroidy mogą prowadzić do zwiększenia apetytu i masy ciała, dlatego zaleca się kontrolowanie kaloryczności posiłków. Preparat zwiększa wydalanie potasu z moczem, co może prowadzić do hipokaliemii – lekarz zazwyczaj zaleca kontrolę stężenia potasu we krwi i ewentualnie suplementację. W przypadku długotrwałego leczenia wskazane jest przyjmowanie wystarczającej ilości potasu z diety (np. banany, ziemniaki, pomidory) oraz ograniczenie spożycia soli, ponieważ lek zwiększa retencję sodu i może prowadzić do obrzęków oraz nadciśnienia tętniczego.

Nie zaleca się spożywania alkoholu podczas leczenia deksametazonem. Zarówno kortykosteroidy, jak i alkohol zwiększają ryzyko uszkodzenia błony śluzowej żołądka i jelit, co może prowadzić do wrzodów trawiennych oraz krwawień z przewodu pokarmowego. Jednoczesne stosowanie tych substancji znacząco potęguje to ryzyko. Pacjenci z cukrzycą powinni szczególnie uważać na spożycie węglowodanów, ponieważ deksametazon zwiększa stężenie glukozy we krwi i może wymagać modyfikacji dawek insuliny lub doustnych leków przeciwcukrzycowych.

Czy można stosować Dexamethasone phosphate SF w okresie ciąży i karmienia piersią?

Deksametazon przenika przez łożysko, dlatego w czasie ciąży, szczególnie w pierwszych trzech miesiącach, lek należy stosować wyłącznie po dokładnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka przez lekarza. Jeśli pacjentka jest w ciąży albo zajdzie w ciążę podczas leczenia, powinna niezwłocznie poinformować o tym lekarza. W razie długotrwałego stosowania glikokortykosteroidów podczas ciąży nie można wykluczyć wystąpienia zaburzeń wzrostu u nienarodzonego dziecka. W przypadku stosowania preparatu w końcowym okresie ciąży u noworodka może wystąpić niedoczynność kory nadnerczy, która może wymagać leczenia zastępczego – należy je stopniowo odstawiać pod ścisłą kontrolą lekarską.

Glikokortykosteroidy, w tym deksametazon, przenikają do mleka kobiet karmiących piersią. Dotychczas nie zgłaszano szkodliwego działania na niemowlę, jednak należy dokładnie rozważyć konieczność leczenia w okresie karmienia piersią. Jeżeli z powodu choroby konieczne jest podawanie dużych dawek, należy przerwać karmienie piersią i niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. U noworodków matek, którym podano lek pod koniec ciąży, może po urodzeniu występować we krwi małe stężenie cukru – wymaga to monitorowania w pierwszych dniach życia. Kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny przyjmować leku zawierającego glikol propylenowy bez wyraźnego zalecenia lekarza, który może zdecydować o przeprowadzeniu dodatkowych badań.

Aktualna charakterystyka produktu leczniczego (ChPL)