Flixabi to lek zawierający substancję czynną infliksymab. Jest to przeciwciało monoklonalne o dużym powinowactwie do ludzkiego czynnika martwicy nowotworu alfa (TNF-α). Lek jest stosowany w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów, choroby Leśniowskiego-Crohna oraz łuszczycy plackowatej u dorosłych pacjentów, którzy przestali reagować na leczenie, mają przeciwwskazania, lub nie tolerują innych schematów leczenia ogólnego. Flixabi jest wydawany na receptę do zastrzeżonego stosowania.
Inflectra to lek zawierający substancję czynną infliksymab. Jest to przeciwciało monoklonalne, które wykazuje duże powinowactwo do ludzkiego czynnika martwicy nowotworu alfa (TNF-α). Lek jest stosowany u dorosłych w leczeniu takich chorób zapalnych jak reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczycowe zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (choroba Bechterewa) oraz łuszczyca. Inflectra jest również stosowany w leczeniu choroby Leśniowskiego-Crohna. Jest dostępny na receptę.
Remicade to lek na receptę, który zawiera substancję czynną infliksymab. Jest to przeciwciało monoklonalne stosowane w leczeniu chorób autoimmunologicznych. Remicade jest wskazany do stosowania w leczeniu chorób takich jak reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczycowe zapalenie stawów, choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz łuszczyca plackowata. Lek jest podawany jako infuzja dożylna.
Zessly to lek immunosupresyjny, który zawiera substancję czynną infliksymab. Jest to przeciwciało monoklonalne o dużym powinowactwie do ludzkiego czynnika martwicy nowotworu alfa (TNF-α). Lek jest stosowany w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) w skojarzeniu z metotreksatem oraz w leczeniu umiarkowanej do ciężkiej, czynnej postaci choroby Crohna. Zessly jest dostępny na receptę.
Infliksymab – substancja o właściwościach immunosupresyjnych. Mechanizm działania infliksymabu polega na hamowaniu aktywności ludzkiego czynnika martwicy nowotworu alfa – TNF-α, co powoduje zmniejszenie nacieku komórek zapalnych i stanu zapalnego.
Wskazaniem do stosowania leku jest leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów, umiarkowanej lub ciężkiej łuszczycy plackowatej, zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego oraz choroby Crohna.
Infliksymab dostępny jest w postaci proszku do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Dokładną dawkę leku dobiera się indywidualnie w zależności od wagi ciała i stanu pacjenta.
Możliwe działania niepożądane (najczęstsze): zakażenia wirusowe, zakażenia górnych i dolnych dróg oddechowych, duszność, zapalenie zatok, bóle głowy, zawroty głowy, zaczerwienienie twarzy, nudności, biegunka, bóle brzucha, dyspepsja, wysypka, świąd, pokrzywka, wzmożone pocenie, sucha skóra, znużenie, ból w klatce piersiowej, reakcje związane z infuzją, gorączka, zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych.
Opracowanie: Aleksandra Rutkowska – technik farmaceutyczny – nr dyplomu T/50033363/10
Infliksymab to jeden z przełomowych leków biologicznych, który odmienił sposób leczenia wielu poważnych chorób zapalnych. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu pacjenci cierpiący na reumatoidalne zapalenie stawów, chorobę Leśniowskiego-Crohna czy ciężką łuszczycę mieli do dyspozycji jedynie ograniczone opcje terapeutyczne – leki, które często przynosiły niewystarczającą poprawę lub były źle tolerowane. Pojawienie się infliksymabu otworzyło zupełnie nowy rozdział w reumatologii, gastroenterologii i dermatologii. Substancja ta działa precyzyjnie – jak wyselekcjonowany klucz pasujący do jednego konkretnego zamka – neutralizując białko odpowiedzialne za podtrzymywanie przewlekłego stanu zapalnego w organizmie. Efekty tej terapii potrafią być spektakularne: pacjenci, którzy przez lata zmagali się z bólem, sztywnością stawów, wrzodami jelitowymi czy rozległymi zmianami skórnymi, po wdrożeniu infliksymabu odczuwają znaczną poprawę jakości życia, a nierzadko osiągają długotrwałą remisję choroby. Warto jednak pamiętać, że infliksymab to lek silnie działający na układ odpornościowy, wymagający starannej kwalifikacji pacjenta, specjalistycznego nadzoru medycznego i regularnej kontroli. W niniejszym artykule wyjaśniamy, czym dokładnie jest infliksymab, jak działa na poziomie molekularnym, w jakich chorobach jest stosowany, jak wygląda schemat leczenia i na co należy zwracać szczególną uwagę podczas terapii.
Infliksymab jest chimerycznym przeciwciałem monoklonalnym klasy IgG1, co w praktyce oznacza, że składa się częściowo z ludzkich, a częściowo z mysich sekwencji białkowych. Dokładnie w 75% stanowi część ludzką, a w 25% – mysią. Jest wytwarzany przy użyciu zaawansowanej technologii rekombinacji DNA w komórkach jajnika chomika chińskiego (CHO), co jest standardową i bezpieczną metodą produkcji leków biologicznych.
Jako lek biologiczny, infliksymab należy do grupy tzw. inhibitorów TNF-alfa (ang. tumor necrosis factor alpha – czynnik martwicy nowotworu alfa). Nazwa tej grupy może być nieco myląca – TNF-alfa to nie jest substancja wytwarzana wyłącznie przez nowotwory, lecz cytokina prozapalna produkowana przez komórki układu odpornościowego (głównie makrofagi i limfocyty T) w odpowiedzi na różne bodźce zagrożenia. W prawidłowych warunkach pełni pożyteczną funkcję, pomagając organizmowi walczyć z infekcjami. Problemem staje się wówczas, gdy układ odpornościowy zaczyna działać przeciwko własnym tkankom – wtedy nadmierne stężenie TNF-alfa napędza destrukcyjny, przewlekły stan zapalny.
Pierwsze badania kliniczne z zastosowaniem infliksymabu przeprowadzono w latach 90. XX wieku. W Polsce lek jest dostępny od wielu lat pod oryginalną nazwą handlową Remicade, a od czasu wygaśnięcia patentu – również w postaci tzw. leków biopodobnych (biosymilarów), takich jak Remsima, Inflectra, Flixabi czy Zessly. Leki biopodobne zawierają tę samą substancję czynną i muszą udowodnić porównywalną skuteczność oraz bezpieczeństwo z lekiem referencyjnym, co pozwala obniżyć koszty terapii przy zachowaniu jej jakości.
Zrozumienie mechanizmu działania infliksymabu nie wymaga medycznego wykształcenia – wystarczy wyobrazić sobie, że TNF-alfa to swoisty „przekaźnik alarmu zapalnego” krążący po organizmie. Gdy jest go zbyt wiele, alarm trwa nieprzerwanie, a komórki układu odpornościowego wciąż atakują tkanki, powodując ból, obrzęk, destrukcję stawów lub błony śluzowej jelit.
Infliksymab działa jak precyzyjny „wyłącznik” tego alarmu. Wiąże się on z bardzo dużym powinowactwem zarówno z rozpuszczalną formą TNF-alfa (krążącą swobodnie we krwi), jak i z błonową formą tej cytokiny (związaną z powierzchnią komórek). Po związaniu infliksymabu TNF-alfa traci swoją aktywność biologiczną – nie jest w stanie połączyć się ze swoimi receptorami na komórkach docelowych i nie może zapoczątkować kolejnych etapów kaskady zapalnej.
Co ważne z punktu widzenia pacjenta: infliksymab nie działa bezpośrednio przeciwbólowo tak jak np. ibuprofen czy paracetamol. Redukcja bólu jest skutkiem ubocznym (w pozytywnym sensie tego słowa) wygaszenia stanu zapalnego – ustaje przyczyna dolegliwości, a nie tylko maskuje się ich objaw. Pierwsze efekty działania leku mogą pojawić się już po 1–2 tygodniach od pierwszego wlewu u części pacjentów, natomiast pełna ocena skuteczności odbywa się zwykle po zakończeniu fazy indukcyjnej, czyli po kilku tygodniach od rozpoczęcia leczenia. Indywidualna odpowiedź na lek jest zróżnicowana – u jednych pacjentów poprawa jest szybka i wyraźna, u innych wymaga czasu i ewentualnej modyfikacji dawki.
Infliksymab ma szerokie spektrum zarejestrowanych wskazań, obejmujące schorzenia z różnych dziedzin medycyny. Wspólnym mianownikiem tych chorób jest rola TNF-alfa jako kluczowego mediatora stanu zapalnego, który napędza ich przewlekły i destrukcyjny charakter. Poniżej omówiono najważniejsze z nich.
Reumatoidalne zapalenie stawów to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy błędnie atakuje błonę maziową stawów. Nieleczone lub niedostatecznie leczone RZS prowadzi do stopniowej destrukcji powierzchni stawowych, deformacji i trwałej niepełnosprawności. W stawach dotkniętych chorobą stwierdza się podwyższone stężenie TNF-alfa, które wyraźnie koreluje z nasileniem procesu zapalnego i postępem uszkodzeń.
Infliksymab stosuje się w RZS w połączeniu z metotreksatem – połączenie tych dwóch leków ma silniejszy efekt niż każdy z nich oddzielnie, a metotreksat dodatkowo zmniejsza ryzyko wytworzenia przez organizm przeciwciał skierowanych przeciw infliksymabowi (tzw. ADA – anti-drug antibodies), co mogłoby osłabić skuteczność terapii.
Nieswoiste choroby zapalne jelit (NChZJ) to grupa schorzeń, w których przewlekłe zapalenie niszczy błonę śluzową przewodu pokarmowego. Choroba Leśniowskiego-Crohna może dotyczyć każdego odcinka przewodu pokarmowego, od jamy ustnej po odbyt, natomiast wrzodziejące zapalenie jelita grubego ogranicza się do okrężnicy i odbytnicy.
Infliksymab był pierwszym lekiem biologicznym stosowanym w leczeniu tych schorzeń w Polsce i stanowi ważną opcję dla pacjentów, u których konwencjonalne leczenie (kortykosteroidy, azatiopryna, mesalazyna) okazało się nieskuteczne lub źle tolerowane. Lek może być stosowany zarówno u dorosłych, jak i u dzieci i młodzieży od 6. roku życia w ciężkich postaciach obu tych chorób.
Łuszczyca to przewlekła choroba skóry, w której nadmiernie szybkie namnażanie się komórek naskórka prowadzi do powstawania charakterystycznych, łuszczących się plak na skórze. Łuszczycowe zapalenie stawów to jej odmiana, która dodatkowo zajmuje stawy, powodując ból i destrukcję podobną do tej obserwowanej w RZS. Infliksymab stosuje się w ciężkiej, rozległej postaci łuszczycy plackowatej oraz w łuszczycowym zapaleniu stawów u dorosłych, u których dotychczasowe leczenie (metotreksat, cyklosporyna, fototerapia) było niewystarczające lub niemożliwe do zastosowania.
ZZSK, znane też pod epońmem choroby Bechterewa, to przewlekłe zapalenie obejmujące przede wszystkim stawy krzyżowo-biodrowe i kręgosłup. W zaawansowanej postaci prowadzi do stopniowego „zrastania się” kręgów i trwałego ograniczenia ruchomości kręgosłupa. Infliksymab jest jednym z leków biologicznych stosowanych u pacjentów z aktywną postacią tej choroby, którzy nie odpowiedzieli na tradycyjne leki przeciwzapalne.
Infliksymab podawany jest wyłącznie dożylnie, w postaci powolnego wlewu (infuzji), który trwa zazwyczaj około 2 godzin. Podanie odbywa się w warunkach szpitalnych lub ambulatoryjnych pod ścisłym nadzorem wykwalifikowanego personelu medycznego. Nie jest możliwe samodzielne podanie leku w domu w tradycyjnej formie dożylnej. Dostępna jest jednak nowsza postać leku do wstrzyknięć podskórnych (120 mg/ml), przeznaczona wyłącznie dla dorosłych, którą pacjent może samodzielnie aplikować po odpowiednim przeszkoleniu.
Dawkowanie jest uzależnione od masy ciała pacjenta, schorzenia i odpowiedzi na leczenie. Poniższa tabela przedstawia standardowe schematy dawkowania w najważniejszych wskazaniach:
| Wskazanie | Dawka | Schemat podawania |
|---|---|---|
| Reumatoidalne zapalenie stawów | 3 mg/kg mc. | Wlew w tygodniu 0, 2, 6, następnie co 8 tygodni; maks. do 7,5 mg/kg mc. |
| Choroba Leśniowskiego-Crohna (dorośli) | 5 mg/kg mc. | Wlew w tygodniu 0, 2, 6, następnie co 8 tygodni |
| Wrzodziejące zapalenie jelita grubego | 5 mg/kg mc. | Wlew w tygodniu 0, 2, 6, następnie co 8 tygodni |
| Łuszczyca plackowata | 5 mg/kg mc. | Wlew w tygodniu 0, 2, 6, następnie co 8 tygodni |
| ZZSK | 5 mg/kg mc. | Wlew w tygodniu 0, 2, 6, następnie co 8 tygodni |
Leczenie infliksymabem dzieli się na dwie fazy. Pierwsza to faza indukcyjna, podczas której podaje się trzy wlewy w stosunkowo krótkich odstępach (tydzień 0, tydzień 2, tydzień 6) – jej celem jest szybkie uzyskanie stężenia terapeutycznego leku w organizmie i kontrola aktywnej choroby. Następnie przechodzi się do fazy podtrzymującej, w której wlewy podawane są regularnie co 8 tygodni – jej celem jest utrzymanie remisji i zapobieganie nawrotom.
Infliksymab był pionierem wśród leków biologicznych stosowanych w reumatologii i gastroenterologii, ale dziś nie jest już jedynym inhibitorem TNF-alfa dostępnym na rynku. Warto wiedzieć, jakie inne substancje należą do tej samej grupy i w czym się od siebie różnią:
Poza inhibitorami TNF-alfa w leczeniu tych samych schorzeń stosuje się też leki o innych mechanizmach działania, takie jak wedolizumab (selektywny dla jelit), ustekinumab, sekukinumab czy tofacytynib – wybór terapii zależy od indywidualnej sytuacji klinicznej pacjenta, współistniejących schorzeń i odpowiedzi na poprzednie leczenie.
Infliksymab, jako lek działający immunosupresyjnie, osłabia naturalną zdolność organizmu do zwalczania infekcji. Dlatego przed włączeniem go do leczenia konieczna jest staranna ocena stanu zdrowia pacjenta. Standardem jest wykonanie szeregu badań i wywiadów:
Jak każdy lek biologiczny o działaniu immunosupresyjnym, infliksymab wiąże się z pewnym ryzykiem działań niepożądanych. Świadomy pacjent lepiej radzi sobie z monitorowaniem swojego stanu zdrowia i szybciej reaguje na ewentualne niepokojące sygnały.
Do najczęstszych działań niepożądanych należą zakażenia górnych dróg oddechowych (przeziębienie, zapalenie gardła, zapalenie zatok), a także bóle głowy, zmęczenie i reakcje związane z samym wlewem. Te ostatnie – tzw. reakcje infuzyjne – mogą objawiać się gorączką, dreszczami, bólem w klatce piersiowej, spadkiem ciśnienia tętniczego lub świądem skóry podczas podawania leku lub bezpośrednio po nim. Personel medyczny jest przygotowany na takie sytuacje i ma procedury postępowania w razie ich wystąpienia.
Poważniejsze, choć rzadsze działania niepożądane to:
Nie każdy pacjent może być leczony infliksymabem. Bezwzględne przeciwwskazania to:
Istnieją też przeciwwskazania względne, które wymagają szczególnej oceny lekarskiej: przebyte lub czynne choroby demielinizacyjne (np. stwardnienie rozsiane), nowotwory złośliwe w wywiadzie (zwłaszcza w ciągu ostatnich 5 lat), przewlekłe aktywne zapalenie wątroby, przewlekłe infekcje nawracające oraz planowane zabiegi operacyjne (ze względu na długi czas półtrwania leku i ryzyko zakażeń pooperacyjnych).
Temat stosowania infliksymabu w ciąży budzi wiele pytań, szczególnie u kobiet w wieku rozrodczym chorujących na NChZJ lub RZS. Infliksymab przenika przez łożysko, zwłaszcza w II i III trymestrze ciąży, i może utrzymywać się w organizmie noworodka przez kilka miesięcy po urodzeniu. Z tego powodu decyzja o kontynuowaniu leczenia w ciąży musi być dokładnie omówiona z lekarzem i jest możliwa – szczególnie gdy aktywna choroba stanowi większe zagrożenie dla matki i płodu niż sama terapia. Noworodki urodzone przez matki leczone infliksymabem w III trymestrze nie powinny otrzymywać szczepionek zawierających żywe drobnoustroje przez pierwsze 6 miesięcy życia.
Podczas karmienia piersią infliksymab przenika do mleka matki w śladowych ilościach. Decyzja o kontynuacji leczenia powinna być podjęta indywidualnie, po dokładnym omówieniu z lekarzem.
W większości wskazań infliksymab stosuje się jako leczenie długoterminowe. Choroby takie jak RZS, choroba Crohna czy łuszczyca są schorzeniami przewlekłymi, wymagającymi ciągłej kontroli. Lekarz prowadzący ocenia regularnie skuteczność terapii i decyduje o jej kontynuacji, modyfikacji dawki lub ewentualnej zmianie leku.
Pierwsze oznaki poprawy mogą pojawić się u niektórych pacjentów już po 1–2 tygodniach od pierwszego wlewu. Pełna ocena skuteczności odbywa się zwykle po zakończeniu fazy indukcyjnej, czyli po 8–12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia. U pacjentów, którzy nie zareagują na leczenie w ciągu pierwszych 8–12 tygodni, dalsze stosowanie infliksymabu jest zazwyczaj nieuzasadnione.
Podczas terapii infliksymabem nie wolno stosować szczepionek zawierających żywe lub atenuowane drobnoustroje (np. szczepionki MMR, szczepionka na ospę wietrzną, żółtą febrę). Szczepionki inaktywowane – takie jak szczepionka przeciw grypie czy przeciwko pneumokokom – są co do zasady dopuszczalne, choć odpowiedź immunologiczna może być słabsza niż u osób niestosujących immunosupresji. Kalendarz szczepień najlepiej omówić z lekarzem przed rozpoczęciem terapii i uzupełnić go wcześniej.
Tak. Leki biopodobne, aby uzyskać dopuszczenie do obrotu, muszą udowodnić porównywalną skuteczność kliniczną i bezpieczeństwo z lekiem referencyjnym (Remicade). Zawierają tę samą substancję czynną – infliksymab – i działają według tego samego mechanizmu. Różnice mogą dotyczyć substancji pomocniczych, opakowania i ceny. Decyzję o wyborze konkretnego preparatu podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę sytuację kliniczną pacjenta.
Infliksymab podawany jest w warunkach ambulatoryjnych lub szpitalnych, więc termin wlewu ustalany jest przez personel medyczny – indywidualnie trudno go „zapomnieć”. Jeśli jednak z jakiegoś powodu wizyta zostanie odwołana lub opóźniona, należy niezwłocznie skontaktować się z prowadzącym lekarzem lub pielęgniarką koordynującą opiekę. Zbyt długa przerwa między wlewami może prowadzić do nawrotu choroby, a powrót do terapii po dłuższej przerwie (powyżej 16 tygodni) wiąże się z wyższym ryzykiem reakcji alergicznych.
Pytanie o związek terapii biologicznej z ryzykiem nowotworów jest uzasadnione i zadawane przez wielu pacjentów. Dostępne dane wskazują na nieznacznie zwiększone ryzyko niektórych typów nowotworów skóry (czerniak i niezłośliwe nowotwory skóry) u pacjentów długotrwale stosujących inhibitory TNF-alfa. U pacjentów z chorobą zapalną jelit, szczególnie leczonych skojarzoną terapią immunosupresyjną (np. infliksymab + azatiopryna), obserwowano przypadki rzadkiego chłoniaka wątrobowo-śledzionowego z komórek T. Ryzyko należy jednak rozpatrywać w kontekście korzyści terapii – nieleczone, aktywne choroby zapalne same w sobie zwiększają ryzyko powikłań, w tym nowotworowych (np. raka jelita grubego w przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego). Każdy pacjent powinien omówić tę kwestię indywidualnie z lekarzem.
Nie wykazano specyficznej, farmakokinetycznej interakcji infliksymabu z alkoholem. Jednak wielu pacjentów przyjmuje infliksymab łącznie z metotreksatem, który jest lekiem hepatotoksycznym (uszkadzającym wątrobę) – w takim przypadku alkohol powinien być bezwzględnie ograniczony lub całkowicie wyeliminowany. Niezależnie od stosowanych leków, w przebiegu chorób zapalnych zaleca się prowadzenie zdrowego trybu życia, a nadmierne spożycie alkoholu osłabia odporność i może nasilać stan zapalny.
