Dwuwodny mleczan magnezu

Dwuwodny mleczan magnezu – informacje w pigułce (podsumowanie farmaceuty)

Dwuwodny mleczan magnezu – jedna z postaci magnezu, czyli pierwiastka niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania organizmu, który m.in. reguluje przepływ jonów w komórkach, bierze udział w tworzeniu struktury kości, wzmacnia układ odpornościowy i usprawnia pracę mózgu. Wskazaniem do stosowania magnezu są niedobory tego pierwiastka w organizmie, przewlekłe zmęczenie fizyczne i psychiczne, nadpobudliwość nerwowa, stres, depresja, zaburzenia snu oraz bóle mięśni. Wspomagająco magnez podaje się w chorobach układu sercowo-naczyniowego, rekonwalescencji po złamaniach kości, w kompleksowym leczeniu osteoporozy i hipomagnezemii, która wywołana jest np. nałogowym paleniem tytoniu lub spożywaniem alkoholu. 

Dwuwodny mleczan magnezu dostępny jest w postaci tabletek dojelitowych, tabletek powlekanych i kapsułek. 

Możliwe działania niepożądane: Stosowanie dwuwodnego mleczanu magnezu w zalecanych ilościach, nie powoduje zwykle żadnych skutków ubocznych. Rzadko mogą pojawić się zaburzenia żołądkowo-jelitowe. 

Opracowanie: Aleksandra Rutkowska – technik farmaceutyczny – nr dyplomu T/50033363/10

Dwuwodny mleczan magnezu – co to za substancja, jak działa i dla kogo jest najlepszym wyborem

Jeśli kiedykolwiek sięgnąłeś w aptece po popularny preparat z magnezem i witaminą B6, istnieje duża szansa, że w składzie widniał właśnie dwuwodny mleczan magnezu. To jedna z najczęściej stosowanych w Polsce soli magnezowych – obecna zarówno w lekach dostępnych bez recepty, jak i w suplementach diety. Jej popularność nie jest przypadkowa: mleczan należy do organicznych związków magnezu, które organizm przyswaja sprawniej niż tanie sole nieorganiczne, a przy tym rzadko wywołuje dolegliwości ze strony żołądka i jelit. To połączenie – przyzwoita przyswajalność plus łagodność dla przewodu pokarmowego – sprawiło, że mleczan magnezu od dekad utrzymuje się w czołówce preparatów rekomendowanych przez lekarzy i farmaceutów. Magnez tymczasem nie jest „pierwiastkiem od skurczów łydek”, jak chce tego reklamowy skrót myślowy. To czwarty pod względem ilości kation w ludzkim organizmie i kofaktor ponad trzystu reakcji enzymatycznych – bez niego nie powstaje energia w komórce, nie kurczy się prawidłowo mięsień sercowy, nie działa jak należy przewodnictwo nerwowe, nie mineralizuje się kość. Jednocześnie badania sposobu żywienia pokazują, że spora część Polaków dostarcza go z dietą zbyt mało, a niektóre grupy – osoby starsze, przewlekle zestresowane, przyjmujące leki moczopędne czy inhibitory pompy protonowej – są na niedobór wyjątkowo narażone. W tym artykule tłumaczymy, czym dokładnie jest dwuwodny mleczan magnezu, jak zachowuje się w organizmie, czym różni się od cytrynianu, tlenku czy chelatu, kiedy warto po niego sięgnąć, jak go dawkować, z czym go nie łączyć i kto powinien zachować szczególną ostrożność.

Czym właściwie jest dwuwodny mleczan magnezu

Mleczan magnezu to sól magnezowa kwasu mlekowego – tego samego kwasu, który powstaje w naszych mięśniach podczas intensywnego wysiłku i który znamy z produktów fermentowanych, takich jak kiszona kapusta czy jogurt. Cząsteczka składa się więc z jonu magnezu połączonego z dwiema resztami mleczanowymi. W praktyce farmaceutycznej używa się postaci uwodnionej, czyli takiej, w której z każdą cząsteczką soli związane są dwie cząsteczki wody krystalizacyjnej – stąd przymiotnik „dwuwodny” w nazwie i międzynarodowe określenie magnesii lactas dihydricus.

To nie jest kosmetyczny szczegół. Woda krystalizacyjna wpływa na właściwości fizykochemiczne surowca: jego stabilność, sypkość, zachowanie podczas tabletkowania i rozpuszczalność. Producent, projektując tabletkę, musi znać dokładną masę cząsteczkową uwodnionej soli, żeby poprawnie przeliczyć zawartość samego pierwiastka. I tutaj dochodzimy do kwestii, która myli najwięcej pacjentów.

Ile magnezu jest w „magnezie”

Na opakowaniu zwykle widnieją dwie liczby – i one nie oznaczają tego samego. Jedna to masa całego związku (na przykład 470 mg mleczanu magnezu), druga to zawartość magnezu elementarnego, czyli faktyczna ilość jonów magnezu, która może zostać wykorzystana przez organizm. W przypadku mleczanu ta druga wartość stanowi około 10–12% masy soli. Klasyczna tabletka leku OTC zawierająca 470 mg dwuwodnego mleczanu magnezu dostarcza 48 mg jonów magnezu, czyli niecałe 2 mmol.

Porównując preparaty, zawsze patrz na zawartość jonów magnezu (Mg²⁺) lub procent realizacji referencyjnej wartości spożycia. To jedyna liczba, która pozwala uczciwie porównać dwa produkty o zupełnie różnym składzie.

Dlaczego organizm tak bardzo potrzebuje magnezu

Dorosły człowiek nosi w sobie około 20–28 gramów magnezu. Ponad połowa tej puli jest zdeponowana w kościach, reszta znajduje się głównie wewnątrz komórek mięśni i narządów miąższowych. We krwi krąży zaledwie około 1% całego zapasu – i to jest fakt o kolosalnym znaczeniu praktycznym, do którego wrócimy przy omawianiu diagnostyki.

Magnez jest niezbędny wszędzie tam, gdzie w grę wchodzi energia i pobudliwość. Cząsteczka ATP, uniwersalny nośnik energii w komórce, jest biologicznie aktywna dopiero po połączeniu z jonem magnezu. Bez magnezu nie zadziała pompa sodowo-potasowa, która utrzymuje potencjał błonowy komórek nerwowych i mięśniowych. Pierwiastek ten działa jak naturalny antagonista wapnia – reguluje napływ jonów wapnia do komórki, a tym samym wpływa hamująco na nadmierną pobudliwość nerwowo-mięśniową. To dlatego jego niedobór objawia się drżeniami, skurczami i drażliwością, a nie sennością.

W układzie krążenia magnez zmniejsza pobudliwość układu bodźcotwórczo-przewodzącego serca, uczestniczy w regulacji napięcia naczyń, chroni ściany tętnic przed patologicznym wapnieniem i stabilizuje płytki krwi. W układzie kostnym jest strukturalnym elementem hydroksyapatytu i wpływa na metabolizm witaminy D oraz parathormonu. Bierze też udział w syntezie białek i kwasów nukleinowych, w metabolizmie glukozy oraz w produkcji neuroprzekaźników – w tym serotoniny, co tłumaczy obserwowany związek między gospodarką magnezową a nastrojem i jakością snu.

Jak mleczan magnezu zachowuje się w przewodzie pokarmowym

Po połknięciu tabletki sól rozpada się w treści żołądkowo-jelitowej, uwalniając jony magnezu. Wchłanianie odbywa się przede wszystkim w jelicie cienkim, w mniejszym stopniu w jelicie grubym, i przebiega dwoma równoległymi torami. Pierwszy to bierna dyfuzja przez przestrzenie międzykomórkowe – mechanizm o dużej przepustowości, ale nieselektywny, uruchamiany wtedy, gdy stężenie magnezu w świetle jelita jest wysokie. Drugi to transport aktywny z udziałem wyspecjalizowanych białek kanałowych TRPM6 i TRPM7 – wolniejszy, wysycalny, ale precyzyjnie regulowany i dominujący przy niskiej podaży pierwiastka.

Ta dwutorowość ma bardzo praktyczną konsekwencję: im mniej magnezu w organizmie, tym większy procent podanej dawki zostanie wchłonięty. Przy typowej diecie przyswaja się mniej więcej 30–40% magnezu, ale przy głębokim niedoborze odsetek ten może wzrosnąć nawet do 70–80%. Odwrotnie – jednorazowa duża dawka wcale nie przekłada się na proporcjonalnie większe wchłonięcie; nadmiar zostanie wydalony z kałem, po drodze wiążąc wodę i wywołując luźne stolce.

Atutem mleczanu jest jego dobra rozpuszczalność w wodzie i to, że kwas mlekowy jest naturalnym metabolitem człowieka – organizm „zna” tę cząsteczkę i bez trudu włącza ją w cykl przemian energetycznych. Wchłonięty magnez rozprowadzany jest do tkanek, a jego nadmiar filtrowany w nerkach; około 95% przesączonego pierwiastka ulega zwrotnemu wchłanianiu w kanalikach nerkowych. Nerki są zatem głównym regulatorem gospodarki magnezowej i głównym powodem, dla którego ich niewydolność stanowi przeciwwskazanie do suplementacji.

Rola witaminy B6

Nie bez powodu mleczan magnezu bywa łączony w jednej tabletce z chlorowodorkiem pirydoksyny. Witamina B6 poprawia transport magnezu do wnętrza komórek i ułatwia utrzymanie jego prawidłowych zasobów wewnątrzkomórkowych; przyjmuje się, że zwiększa efektywność wykorzystania magnezu o mniej więcej 20–40%. Dodatkowo pirydoksyna sama uczestniczy w metabolizmie aminokwasów i syntezie neuroprzekaźników, co uzupełnia działanie magnezu na układ nerwowy. Dawki stosowane w preparatach OTC (zwykle 5–10 mg na tabletkę) są bezpieczne – ryzyko neuropatii czuciowej dotyczy dawek wielokrotnie wyższych przyjmowanych przez miesiące lub lata.

Mleczan na tle innych związków magnezu

Na aptecznej półce stoi obok siebie kilkanaście form magnezu i pacjent słusznie pyta, którą wybrać. Podstawowy podział przebiega między solami nieorganicznymi (tlenek, węglan, chlorek, siarczan) a organicznymi (mleczan, cytrynian, wodoroasparaginian, jabłczan) oraz związkami chelatowymi z aminokwasami (diglicynian, taurynian). Reguła jest dość spójna: sole organiczne i chelaty rozpuszczają się lepiej, są lepiej przyswajalne i łagodniejsze dla jelit niż sole nieorganiczne, które za to zawierają więcej pierwiastka w przeliczeniu na masę i są znacznie tańsze.

Forma magnezu	Zawartość Mg²⁺	Przyswajalność	Uwagi praktyczne
Mleczan magnezu	ok. 10–12%	dobra	Łagodny dla przewodu pokarmowego, obecny w lekach OTC, często z witaminą B6
Cytrynian magnezu	ok. 11–16%	dobra	Bardzo popularny; działa lekko przeczyszczająco, korzystny przy zaparciach
Wodoroasparaginian magnezu	ok. 7–8%	dobra	Często łączony z potasem, stosowany w kardiologii
Diglicynian (chelat)	ok. 10–14%	dobra	Zwykle najlepiej tolerowany przy wrażliwym żołądku
Jabłczan magnezu	ok. 6–15%	dobra	Wiązany ze wsparciem metabolizmu energetycznego
Tlenek magnezu	ok. 60%	niska	Tani, dużo pierwiastka „na papierze”; częściej efekt przeczyszczający
Węglan magnezu	ok. 28–40%	umiarkowana	Działa też zobojętniająco na kwas żołądkowy
Siarczan magnezu	ok. 10% (uwodniony)	–	Forma szpitalna, podawana dożylnie w stanach nagłych

Mleczan lokuje się w tym zestawieniu jako rozwiązanie kompromisowe i uniwersalne: bez spektakularnych przewag, ale też bez istotnych wad. Bywa szczególnie polecany osobom, u których cytrynian wywołuje biegunkę, oraz pacjentom z zaburzeniami wchłaniania jelitowego, którzy źle znoszą duże dawki soli nieorganicznych. Warto przy tym uczciwie powiedzieć, że badania bezpośrednio porównujące biodostępność poszczególnych form u ludzi są nieliczne i prowadzone na małych grupach – wszelkie precyzyjne procenty krążące po internecie należy traktować jako szacunki, a nie twarde dane.

Kiedy sięga się po mleczan magnezu

Preparaty z mleczanem magnezu stosuje się w profilaktyce i leczeniu niedoborów tego pierwiastka, zwłaszcza gdy niedobór jest łagodny lub umiarkowany i można go wyrównać drogą doustną. Typowe sytuacje kliniczne to stany zwiększonego zapotrzebowania – intensywny wysiłek fizyczny, przewlekły stres, okres wzmożonego wysiłku umysłowego, rekonwalescencja – oraz stany zwiększonych strat lub upośledzonego wchłaniania.

Objawy, które w praktyce najczęściej skłaniają pacjenta do sięgnięcia po magnez, to:

• bolesne skurcze mięśni, zwłaszcza łydek i stóp, pojawiające się nocą lub po wysiłku
• drżenie powieki, mimowolne drganie mięśni twarzy, tiki, mrowienie i drętwienie kończyn
• przewlekłe zmęczenie, osłabienie siły mięśniowej, spadek wydolności
• rozdrażnienie, niepokój, kołatania serca, kłopoty z zasypianiem i płytki sen
• bóle głowy i trudności z koncentracją
• utrata apetytu, nudności, ogólne rozbicie

Trzeba jednak zaznaczyć rzecz, o której reklamy milczą: wiele z tych dolegliwości jest niespecyficznych i może mieć zupełnie inne przyczyny – od niedoczynności tarczycy, przez anemię, po zaburzenia lękowe. Objawami, które najsilniej i najbardziej jednoznacznie wiążą się z niedoborem magnezu, są zaburzenia rytmu serca i nadmierna pobudliwość nerwowo-mięśniowa, a te pojawiają się zwykle dopiero przy wyraźnym deficycie. Miesięczna kuracja magnezem, która nie przynosi żadnej poprawy, jest sygnałem do diagnostyki, a nie do zwiększania dawki.

Niedobór magnezu – skąd się bierze i jak go rozpoznać

Hipomagnezemię rozpoznaje się, gdy stężenie magnezu w surowicy spada poniżej około 0,65 mmol/l (norma laboratoryjna mieści się zwykle w przedziale 0,65–1,05 mmol/l, a wartości optymalne określa się jako 0,75–0,95 mmol/l). Problem w tym, że – jak wspomnieliśmy – we krwi znajduje się zaledwie procent całkowitej puli pierwiastka, a organizm broni tego stężenia bardzo skutecznie, uwalniając magnez z kości. Prawidłowy wynik badania nie wyklucza więc niedoboru tkankowego. W wątpliwych przypadkach lekarz może zlecić oznaczenie magnezu zjonizowanego, ocenę wydalania z moczem lub – rzadko, w warunkach szpitalnych – próbę obciążeniową polegającą na podaniu wlewu z magnezem i zmierzeniu, ile pierwiastka organizm zatrzyma.

Do najczęstszych przyczyn niedoboru należą:

• dieta uboga w produkty pełnoziarniste, orzechy, nasiona i warzywa liściaste, oparta na żywności wysoko przetworzonej
• nadużywanie alkoholu, duże ilości mocnej kawy i herbaty, napoje gazowane bogate w fosforany
• przewlekłe biegunki, wymioty, zespoły złego wchłaniania, celiakia, choroby zapalne jelit, stan po resekcji jelita, przewlekłe zapalenie trzustki
• leki: diuretyki pętlowe i tiazydowe, inhibitory pompy protonowej stosowane długotrwale, niektóre antybiotyki, cisplatyna, cyklosporyna, glikokortykosteroidy
• choroby nerek przebiegające z nadmierną utratą magnezu, cukrzyca ze złym wyrównaniem metabolicznym, nadczynność przytarczyc
• ciąża, karmienie piersią, okres intensywnego wzrostu, wyczynowy sport, przewlekły stres

Ciężka hipomagnezemia to już stan wymagający pilnej pomocy: może przebiegać z tężyczką, drgawkami, zaburzeniami rytmu serca, splątaniem i apatią. Warto pamiętać, że niedoborowi magnezu bardzo często towarzyszą hipokaliemia i hipokalcemia – i że oporna na leczenie hipokaliemia bywa właśnie skutkiem nierozpoznanego niedoboru magnezu.

Leczenie farmakologiczne – jakie substancje czynne stosuje się w praktyce

Postępowanie zawsze zaczyna się od ustalenia i usunięcia przyczyny: zmiany leku odpowiedzialnego za straty, leczenia choroby jelit, ograniczenia alkoholu, korekty diety. Sama suplementacja bez tego kroku bywa syzyfową pracą.

W łagodnych i umiarkowanych niedoborach podstawą jest doustna substytucja solami magnezu. W polskich aptekach najczęściej spotkasz następujące substancje czynne:

Magnezu mleczan dwuwodny – klasyczna sól organiczna, składnik leków OTC takich jak Magne B6, Magvit B6, Maglek B6 czy Filomag B6, zwykle w dawce 48 mg jonów magnezu na tabletkę, najczęściej w połączeniu z chlorowodorkiem pirydoksyny. Sprawdza się w typowej, kilkutygodniowej kuracji uzupełniającej.

Magnezu cytrynian – dobrze rozpuszczalna sól organiczna o wyższej zawartości pierwiastka na tabletkę, wykorzystywana w preparatach o wyższej mocy (na przykład wersje określane jako „forte”, dostarczające około 100 mg Mg²⁺ w jednej tabletce). Ma wyraźniejsze działanie osmotyczne, więc bywa lepszym wyborem u osób ze skłonnością do zaparć, a gorszym u pacjentów z jelitem drażliwym.

Magnezu wodoroasparaginian (asparaginian) – obecny w preparatach kardiologicznych, często w połączeniu z asparaginianem potasu; stosowany pomocniczo przy zaburzeniach rytmu serca i u pacjentów przyjmujących leki moczopędne.

Magnezu diglicynian (chelat), magnezu jabłczan, magnezu taurynian i magnezu treonian – formy dominujące w segmencie suplementów diety, cenione za dobrą tolerancję żołądkowo-jelitową; treonian bywa promowany w kontekście wsparcia funkcji poznawczych, choć dowody kliniczne są tu jeszcze ograniczone.

Magnezu tlenek i magnezu węglan – sole nieorganiczne o dużej zawartości pierwiastka, ale słabszym wchłanianiu; częściej wykorzystywane jako leki zobojętniające sok żołądkowy lub środki przeczyszczające niż jako pełnowartościowa terapia niedoboru.

Magnezu siarczan – forma zarezerwowana dla lecznictwa zamkniętego, podawana dożylnie lub domięśniowo w ciężkiej hipomagnezemii, tężyczce, zaburzeniach rytmu typu torsade de pointes, a w położnictwie w profilaktyce i leczeniu rzucawki. Nie jest to preparat do samodzielnego stosowania.

W terapii wspomagającej często dołącza się chlorowodorek pirydoksyny (witaminę B6), poprawiający wykorzystanie magnezu, a przy współistniejących zaburzeniach elektrolitowych – preparaty potasu i wapnia, których uzupełnianie bez wyrównania magnezu bywa nieskuteczne. Jeżeli hipomagnezemia jest objawowa i głęboka, drogę doustną zastępuje się dożylną, a leczenie prowadzi się pod kontrolą stężeń elektrolitów w surowicy.

Dawkowanie – ile magnezu i przez jaki czas

Dobowe zapotrzebowanie zdrowej osoby dorosłej wynosi orientacyjnie 300–400 mg jonów magnezu i zależy od wieku, płci oraz stanu fizjologicznego. W Unii Europejskiej referencyjna wartość spożycia stosowana na etykietach suplementów to 375 mg.

Grupa	Zalecane spożycie (RDA) magnezu
Dzieci 4–9 lat	ok. 130 mg/dobę
Dziewczęta 10–18 lat	240–360 mg/dobę
Chłopcy 10–18 lat	240–410 mg/dobę
Kobiety 19–30 lat	310 mg/dobę
Kobiety powyżej 30 lat	320 mg/dobę
Mężczyźni 19–30 lat	400 mg/dobę
Mężczyźni powyżej 30 lat	420 mg/dobę
Kobiety w ciąży	360–400 mg/dobę
Kobiety karmiące	310–360 mg/dobę

W przypadku leków zawierających mleczan magnezu dawkowanie określa charakterystyka produktu leczniczego. Dla klasycznych tabletek dostarczających 48 mg Mg²⁺ dorośli przyjmują zwykle 6–8 tabletek na dobę w 2–3 dawkach podzielonych, podczas posiłków, a dzieci powyżej 6. roku życia (o masie ciała od około 20 kg) 4–6 tabletek na dobę, również w dawkach podzielonych. Standardowa kuracja trwa mniej więcej miesiąc. Jeżeli po tym czasie objawy nie ustępują, dalsze przyjmowanie preparatu nie jest zalecane – trzeba szukać innej przyczyny dolegliwości. W preparatach o wyższej zawartości pierwiastka liczba tabletek jest odpowiednio mniejsza, zwykle 1–2 dziennie, dlatego ulotkę konkretnego produktu należy przeczytać zawsze, nawet jeśli „magnez to przecież magnez”.

W profilaktyce, bez rozpoznanego niedoboru, rozsądnym punktem wyjścia jest 100–200 mg magnezu elementarnego na dobę, najlepiej w dawkach podzielonych i przyjmowanych z jedzeniem.

Jak przyjmować mleczan magnezu, żeby miało to sens

Kilka praktycznych zasad znacząco poprawia efekt suplementacji:

• Dziel dawkę dobową na 2–3 porcje. Jelito ma ograniczoną zdolność wchłaniania magnezu w jednostce czasu; jedna duża tabletka to głównie droga do luźnego stolca.
• Przyjmuj preparat w trakcie lub tuż po posiłku. Zmniejsza to ryzyko podrażnienia żołądka, a obecność pokarmu sprzyja wchłanianiu. Przyjmowanie na czczo częściej wywołuje biegunkę.
• Popijaj dużą ilością wody – co najmniej pełną szklanką. Tabletki powlekane połykaj w całości.
• Zachowaj odstęp od preparatów wapnia, żelaza i fosforanów oraz od produktów bardzo bogatych w błonnik, fityniany i szczawiany (otręby w dużych ilościach, szpinak, rabarbar), bo konkurują one z magnezem o wchłanianie.
• Nie oczekuj efektu po dwóch dniach. Odbudowa zasobów tkankowych to kwestia tygodni, a nie godzin.

Jeżeli po danym preparacie pojawiają się luźne stolce, zamiast rezygnować z suplementacji, warto zmniejszyć jednorazową dawkę lub zmienić formę chemiczną – mleczan i diglicynian są zwykle łagodniejsze niż cytrynian i tlenek.

Bezpieczeństwo, działania niepożądane i przedawkowanie

Doustne preparaty magnezu należą do bardzo bezpiecznych. U osób z prawidłową czynnością nerek nadmiar pierwiastka jest sprawnie wydalany z moczem, dlatego przedawkowanie po podaniu doustnym praktycznie nie wywołuje reakcji toksycznych. Działania niepożądane występują rzadko i dotyczą głównie przewodu pokarmowego: biegunki, luźnych stolców, bólu i skurczów brzucha, nudności. Opisywano także reakcje nadwrażliwości – wysypkę, pokrzywkę, świąd, a bardzo rzadko reakcje anafilaktyczne, wymagające natychmiastowego odstawienia preparatu i kontaktu z lekarzem.

Sytuacja zmienia się diametralnie u pacjentów z upośledzoną filtracją kłębuszkową. Wtedy magnez może się kumulować, prowadząc do hipermagnezemii. Jej objawy są zależne od stężenia i obejmują kolejno: spadek ciśnienia tętniczego, nudności i wymioty, uczucie zaczerwienienia i gorąca, senność, osłabienie lub zniesienie odruchów ścięgnistych, zaburzenia mowy i podwójne widzenie, a w skrajnych przypadkach zwolnienie akcji serca, depresję oddechową i zatrzymanie krążenia. Leczenie polega na nawodnieniu i wymuszeniu diurezy, a u chorych z niewydolnością nerek – na dializie.

Osobno warto wspomnieć o witaminie B6 obecnej w preparatach złożonych. Długotrwałe przyjmowanie pirydoksyny w wysokich dawkach – przez wiele miesięcy lub lat – może wywołać aksonalną neuropatię czuciową objawiającą się drętwieniem, zaburzeniami czucia ułożenia kończyn i postępującą niezbornością ruchów. Przy dawkach zawartych w standardowych lekach OTC i przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami ryzyko to jest znikome, ale nie jest to argument za przyjmowaniem takich preparatów bezterminowo i „na wszelki wypadek”.

Przeciwwskazania i grupy wymagające ostrożności

Preparatów z mleczanem magnezu nie należy stosować przy nadwrażliwości na którykolwiek składnik oraz w ciężkiej niewydolności nerek, definiowanej jako klirens kreatyniny poniżej 30 ml/min. Pacjenci z umiarkowanym upośledzeniem czynności nerek mogą przyjmować magnez wyłącznie pod kontrolą lekarza, z okresowym oznaczaniem stężenia pierwiastka w surowicy.

Preparaty złożone zawierające witaminę B6 są przeciwwskazane u osób przyjmujących lewodopę bez inhibitora dekarboksylazy – pirydoksyna osłabia wtedy działanie leku przeciwparkinsonowskiego. Klasyczne tabletki powlekane nie są przeznaczone dla dzieci poniżej 6. roku życia; dla młodszych pacjentów dostępne są postacie płynne i saszetki. Osoby z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami tolerancji fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy powinny zwrócić uwagę na obecność sacharozy wśród substancji pomocniczych. Ostrożności wymagają także chorzy z blokiem przedsionkowo-komorowym oraz miastenią.

Interakcje z lekami i składnikami diety

Magnez jest jonem dwuwartościowym, więc w świetle przewodu pokarmowego chętnie tworzy trudno wchłanialne kompleksy z wieloma cząsteczkami leków. Konsekwencja jest prosta: nie tyle „nie wolno łączyć”, ile „trzeba zachować odstęp czasowy”.

Osłabieniu ulega wchłanianie antybiotyków z grupy tetracyklin (doksycyklina, tetracyklina) – zalecany odstęp wynosi około 3 godzin – oraz fluorochinolonów (cyprofloksacyna, lewofloksacyna, moksyfloksacyna), gdzie zwykle mówi się o 2–4 godzinach. Podobnie zachowują się preparaty żelaza, związki fluoru, bisfosfoniany stosowane w osteoporozie, lewotyroksyna oraz doustne leki przeciwzakrzepowe. W drugą stronę działają fosforany i duże dawki wapnia, które hamują wchłanianie samego magnezu, a także dieta bardzo bogata w tłuszcze i błonnik.

Warto też pamiętać o lekach, które zwiększają utratę magnezu: diuretykach pętlowych i tiazydowych, długo stosowanych inhibitorach pompy protonowej, niektórych lekach immunosupresyjnych i cytostatykach. U pacjenta przewlekle przyjmującego te leki suplementacja magnezu bywa nie tyle wsparciem, ile realną potrzebą kliniczną – ale decyzję i kontrolę warto pozostawić lekarzowi.

Ciąża i karmienie piersią

Zapotrzebowanie na magnez w ciąży rośnie, a niedobór wiąże się z częstszymi skurczami mięśni i nadmierną pobudliwością mięśnia macicy. Mleczan magnezu jest jedną z form tradycyjnie wybieranych u ciężarnych – wieloletnie doświadczenie kliniczne nie wykazało jego szkodliwego wpływu na przebieg ciąży ani rozwój płodu. Nie oznacza to jednak, że suplementację można prowadzić na własną rękę: dawkę i czas trwania kuracji powinien ustalić lekarz prowadzący ciążę, uwzględniając całą suplementację, w tym preparaty wielowitaminowe zawierające już magnez.

W okresie laktacji preparaty magnezu są dopuszczalne. Magnez przenika do mleka kobiecego, ale w ilościach niezaburzających jego składu, a zapotrzebowanie kobiety karmiącej jest podwyższone i mieści się zwykle w przedziale 310–360 mg na dobę.

Dieta – fundament, o którym łatwo zapomnieć

Żaden suplement nie zastąpi jedzenia. Najbogatszymi źródłami magnezu są pestki dyni i słonecznika, orzechy (zwłaszcza migdały i nerkowce), kakao i gorzka czekolada, kasza gryczana, otręby i pieczywo pełnoziarniste, nasiona roślin strączkowych, zielone warzywa liściaste, ryby oraz banany i awokado. Znaczącym i często niedocenianym źródłem jest woda wysokozmineralizowana – litr może dostarczyć nawet kilkadziesiąt do stu kilkudziesięciu miligramów dobrze przyswajalnego magnezu.

Kilka nawyków sprzyja utrzymaniu prawidłowego poziomu pierwiastka: gotowanie warzyw na parze zamiast w dużej ilości wody, ograniczenie alkoholu i słodkich napojów gazowanych z kwasem fosforowym, umiarkowanie w spożyciu mocnej kawy oraz dbałość o odpowiednią podaż białka. Suplementacja powinna być uzupełnieniem takiej diety, a nie jej protezą.

Bibliografia

1. de Baaij JH, Hoenderop JG, Bindels RJ. Magnesium in man: implications for health and disease. Physiol Rev. 2015;95(1):1-46. DOI: 10.1152/physrev.00012.2014 PMID: 25540137
2. Schuchardt JP, Hahn A. Intestinal Absorption and Factors Influencing Bioavailability of Magnesium-An Update. Curr Nutr Food Sci. 2017;13(4):260-278. DOI: 10.2174/1573401313666170427162740 PMID: 29123461
3. Gröber U, Schmidt J, Kisters K. Magnesium in Prevention and Therapy. Nutrients. 2015;7(9):8199-8226. DOI: 10.3390/nu7095388 PMID: 26404370
4. Workinger JL, Doyle RP, Bortz J. Challenges in the Diagnosis of Magnesium Status. Nutrients. 2018;10(9):1202. DOI: 10.3390/nu10091202 PMID: 30200431
5. Ahmed F, Mohammed A. Magnesium: The Forgotten Electrolyte-A Review on Hypomagnesemia. Med Sci (Basel). 2019;7(4):56. DOI: 10.3390/medsci7040056 PMID: 30987399