Astma ciężka – jakie leki biologiczne i terapie przynoszą skuteczną kontrolę objawów?

Astma ciężka, zwana również astmą oporną na leczenie, to zaawansowana forma tej przewlekłej choroby układu oddechowego, która wymaga specjalistycznego podejścia terapeutycznego. Gdy standardowe leczenie nie przynosi oczekiwanych rezultatów, a pacjent nadal zmaga się z nasilonymi objawami pomimo stosowania wysokich dawek wziewnych kortykosteroidów i długodziałających beta-2-mimetyków, konieczne staje się wdrożenie bardziej zaawansowanych metod leczenia. W Polsce dostępne są nowoczesne leki biologiczne oraz inne preparaty dedykowane pacjentom z tą trudną do kontrolowania postacią astmy. Wybór odpowiedniej terapii zależy od fenotypu astmy, poziomu biomarkerów oraz indywidualnej odpowiedzi pacjenta na leczenie.

Czym jest astma ciężka (oporna na leczenie)?

Astma ciężka to postać choroby, która nie odpowiada na standardowe leczenie przeciwastmatyczne w wysokich dawkach lub wymaga takiego leczenia, aby utrzymać kontrolę objawów i zapobiec zaostrzeniom. Dotyczy około 5-10% wszystkich pacjentów z astmą, ale odpowiada za około 50% kosztów związanych z leczeniem tej choroby.

Charakteryzuje się ona:

• Częstymi zaostrzeniami pomimo optymalnego leczenia
• Utrzymującymi się objawami (duszność, kaszel, świszczący oddech)
• Ograniczeniem codziennej aktywności
• Koniecznością stosowania doustnych kortykosteroidów

Mechanizmy powstania astmy ciężkiej

Astma ciężka może mieć różne mechanizmy patofizjologiczne, co wpływa na wybór odpowiedniej terapii:

• Astma alergiczna z wysokim poziomem IgE – wymaga terapii anty-IgE
• Astma eozynofilowa – charakteryzuje się podwyższonym poziomem eozynofili
• Astma neutrofilowa – z przewagą neutrofili w drogach oddechowych
• Astma mieszana – łącząca różne mechanizmy zapalne

Leki biologiczne w leczeniu astmy ciężkiej

Xolair (omalizumab)

Preparat Xolair zawiera omalizumab – przeciwciało monoklonalne skierowane przeciwko immunoglobulinie E (IgE). Omalizumab jest wskazany u pacjentów z ciężką astmą alergiczną z podwyższonym poziomem całkowitego IgE w surowicy. Lek Xolair podawany jest w iniekcjach podskórnych co 2-4 tygodnie, a dawka zależy od masy ciała pacjenta i poziomu IgE. Omalizumab znacząco redukuje częstość zaostrzeń astmy i pozwala na zmniejszenie dawek kortykosteroidów.

Nucala (mepolizumab)

Nucala to preparat zawierający mepolizumab – przeciwciało monoklonalne przeciwko interleukinie-5 (IL-5). Mepolizumab jest przeznaczony dla pacjentów z ciężką astmą eozynofilową, u których liczba eozynofili we krwi wynosi ≥150 komórek/μl. Lek Nucala podawany jest w dawce 100 mg podskórnie co 4 tygodnie. Mepolizumab skutecznie zmniejsza liczbę eozynofili i częstość zaostrzeń astmy u odpowiednio dobranych pacjentów.

Fasenra (benralizumab)

Preparat Fasenra zawiera benralizumab – przeciwciało monoklonalne skierowane przeciwko receptorowi alfa interleukiny-5 (IL-5Rα). Benralizumab jest wskazany w leczeniu ciężkiej astmy eozynofilowej u dorosłych pacjentów. Lek Fasenra podawany jest w dawce 30 mg podskórnie co 4 tygodnie przez pierwsze 3 dawki, a następnie co 8 tygodni. Benralizumab prowadzi do prawie całkowitego wyeliminowania eozynofili z krwi obwodowej i tkanek.

Dupixent (dupilumab)

Dupixent to nowoczesny preparat zawierający dupilumab – przeciwciało monoklonalne blokujące receptory interleukiny-4 i interleukiny-13. Dupilumab jest wskazany w leczeniu ciężkiej astmy z zapaleniem typu 2, charakteryzującej się podwyższonym poziomem eozynofili we krwi lub podwyższonym stężeniem tlenku azotu w powietrzu wydychanym. Lek Dupixent podawany jest w dawce początkowej 400 mg, a następnie 200 mg co 2 tygodnie w iniekcjach podskórnych.

Konwencjonalne leki systemowe w astmie ciężkiej

Encorton (prednizon)

W przypadkach, gdy leki biologiczne nie są dostępne lub wskazane, nadal stosuje się doustne kortykosteroidy. Preparat Encorton zawiera prednizon, który w astmie ciężkiej stosowany jest w najniższej skutecznej dawce, zazwyczaj 5-40 mg dziennie. Prednizon ma silne działanie przeciwzapalne, ale długotrwałe stosowanie wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi. Lek Encorton powinien być stosowany pod ścisłą kontrolą lekarską z regularnym monitorowaniem działań ubocznych.

Theospirex Retard (teofilina)

Theospirex Retard to preparat o przedłużonym uwalnianiu zawierający teofilinę. Teofilina w astmie ciężkiej może być stosowana jako lek trzeciego rzutu, szczególnie u pacjentów z nocnymi objawami astmy. Lek Theospirex Retard podawany jest w dawkach 150-300 mg dwa razy dziennie. Teofilina wymaga monitorowania stężenia we krwi ze względu na wąskie okno terapeutyczne i ryzyko toksyczności.

Tabela porównawcza leków biologicznych w astmie ciężkiej

Lek	Substancja czynna	Mechanizm działania	Częstość podawania	Biomarker
Xolair	Omalizumab	Anti-IgE	Co 2-4 tygodnie	IgE ≥30 IU/ml
Nucala	Mepolizumab	Anti-IL-5	Co 4 tygodnie	Eozynofile ≥150/μl
Fasenra	Benralizumab	Anti-IL-5Rα	Co 4 tyg. (3x), potem co 8 tyg.	Eozynofile ≥300/μl
Dupixent	Dupilumab	Anti-IL-4/IL-13	Co 2 tygodnie	Eozynofile lub FeNO

Monitorowanie skuteczności leczenia

Skuteczność terapii w astmie ciężkiej ocenia się na podstawie:

• Redukcji częstości zaostrzeń astmy
• Poprawy kontroli objawów (ACT, ACQ)
• Poprawy funkcji płuc (FEV1, PEF)
• Zmniejszenia zapotrzebowania na kortykosteroidy doustne
• Poprawy jakości życia pacjenta

Bibliografia

1. Xolair charakterystyka produktu leczniczego
2. Nucala charakterystyka produktu leczniczego
3. Fasenra charakterystyka produktu leczniczego
4. Dupixent charakterystyka produktu leczniczego
5. Encorton charakterystyka produktu leczniczego
6. Theospirex Retard charakterystyka produktu leczniczego
7. Agache I, Beltran J, Akdis C, Akdis M, Canelo-Aybar C, Canonica GW, Casale T, Chivato T, Corren J, Del Giacco S, Eiwegger T, Firinu D, Gern JE, Hamelmann E, Hanania N, Mäkelä M, Hernández-Martín I, Nair P, O’Mahony L, Papadopoulos NG, Papi A, Park HS, Pérez de Llano L, Posso M, Rocha C, Quirce S, Sastre J, Shamji M, Song Y, Steiner C, Schwarze J, Alonso-Coello P, Palomares O, Jutel M. Efficacy and safety of treatment with biologicals (benralizumab, dupilumab, mepolizumab, omalizumab and reslizumab) for severe eosinophilic asthma. A systematic review for the EAACI Guidelines – recommendations on the use of biologicals in severe asthma. Allergy. 2020;75(5):1023-1042. DOI: 10.1111/all.14221 PMID: 32034960
8. Holguin F, Cardet JC, Chung KF, Diver S, Ferreira DS, Fitzpatrick A, Gaga M, Kellermeyer L, Khurana S, Knight S, McDonald VM, Morgan RL, Ortega VE, Rigau D, Subbarao P, Tonia T, Adcock IM, Bleecker ER, Brightling C, Boulet LP, Cabana M, Castro M, Chanez P, Custovic A, Djukanovic R, Frey U, Frankemölle B, Gibson P, Hamerlijnck D, Jarjour N, Konno S, Shen H, Vitary C, Bush A. Management of severe asthma: a European Respiratory Society/American Thoracic Society guideline. Eur Respir J. 2020;55(1):1900588. DOI: 10.1183/13993003.00588-2019 PMID: 31558662