Wildagliptyna – informacje w pigułce (podsumowanie farmaceuty)
Wildagliptyna – lek stosowany w leczeniu cukrzycy. Mechanizm działania wildagliptyny polega na zahamowaniu aktywności DPP-4 (inhibitor peptydazy dipeptydowej 4), co prowadzi do zwiększenia stężenia endogennych inkretyn, które nasilają wydzielanie insuliny przez komórki trzustkowe. Wskazaniem do stosowania leku jest leczenie cukrzycy typu 2 u pacjentów, u których stosowanie metforminy jest niemożliwe, w terapii skojarzonej z metforminą lub sulfonylomocznikiem lub tiazolidynodionem, w terapi skojarzonej z metforminą i sulfonylomocznikiem oraz w skojarzeniu z insuliną.
Wildagliptyna dostępna jest w postaci tabletek. Dawkowanie leku może się różnić w zależności od rodzaju stosowanej terapii, ale dawka nie przekracza więcej niż 100 mg dziennie. Podczas stosowania wildagliptyny, a także innych leków przeciwcukrzycowych powinno się stosować odpowiednią dietę i aktywność fizyczną, które pomagają w utrzymaniu prawidłowej glikemii.
Możliwe działania niepożądane: hipoglikemia, ból głowy, zawroty głowy, drżenie, zmęczenie. Rzadziej mogą wystąpić zaparcia, zaburzenia czynności wątroby, obrzęk naczynioruchowy.
Opracowanie: Aleksandra Rutkowska – technik farmaceutyczny – nr dyplomu T/50033363/10
Wildagliptyna – kompendium wiedzy o nowoczesnej substancji w leczeniu cukrzycy typu 2
Wildagliptyna (vildagliptin) to nowoczesna substancja czynna należąca do grupy inhibitorów dipeptydylopeptydazy-4 (DPP-4), która rewolucjonizuje podejście do leczenia cukrzycy typu 2. Ta innowacyjna terapia, dostępna pod nazwą handlową Galvus, wprowadza zupełnie nowe możliwości kontroli glikemii u pacjentów z cukrzycą typu 2, oferując skuteczność porównywalną z tradycyjnymi lekami przeciwcukrzycowymi, ale z znacznie lepszym profilem bezpieczeństwa. Wildagliptyna działa poprzez selektywne hamowanie enzymu DPP-4, co prowadzi do zwiększenia stężenia endogennych hormonów inkretynowych – GLP-1 (glukagonopodobnego peptydu-1) i GIP (glukozozależnego peptydu insulinotropowego). Mechanizm ten zapewnia glukozozależną stymulację wydzielania insuliny oraz hamowanie sekrecji glukagonu, co skutkuje skuteczną kontrolą glikemii bez zwiększonego ryzyka hipoglikemii. Lek ten cechuje się neutralnym wpływem na masę ciała, niskim ryzykiem działań niepożądanych oraz możliwością stosowania zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi, takimi jak metformina, pochodne sulfonylomocznika czy insulina. Wildagliptyna została zatwierdzona przez Europejską Agencję Leków (EMA) w 2007 roku i od tego czasu stanowi ważną opcję terapeutyczną dla milionów pacjentów z cukrzycą typu 2 na całym świecie.
Mechanizm działania wildagliptyny
Wildagliptyna działa jako selektywny i silny inhibitor enzymu dipeptydylopeptydazy-4 (DPP-4), który odpowiada za degradację hormonów inkretynowych. Poprzez hamowanie DPP-4, wildagliptyna zapobiega rozkładowi glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1) i glukozozależnego peptydu insulinotropowego (GIP), które są hormonami inkretynowymi promującymi wydzielanie insuliny i regulującymi poziom glukozy we krwi.
Kluczowe elementy mechanizmu działania wildagliptyny obejmują:
- Stymulację wydzielania insuliny w sposób glukozozależny – lek zwiększa sekrecję insuliny tylko wtedy, gdy poziom glukozy we krwi jest podwyższony
- Hamowanie nieadekwatnego wydzielania glukagonu – zmniejsza produkcję glukagonu przez komórki alfa trzustki w stanie hiperglikemii
- Poprawę wrażliwości komórek beta trzustki na glukozę – zwiększa responsywność wysp trzustkowych na zmiany poziomu glukozy
- Brak wpływu na opróżnianie żołądka – w przeciwieństwie do innych leków inkretynowych, nie opóźnia pasażu żołądkowo-jelitowego
W badaniach klinicznych leczenie wildagliptyną w dawce 50-100 mg dziennie u pacjentów z cukrzycą typu 2 znacząco poprawiło markery funkcji komórek beta, stosunek proinsulin do insuliny oraz miary responsywności komórek beta.
Wskazania do stosowania
Wildagliptyna jest wskazana w leczeniu cukrzycy typu 2 u dorosłych w różnych schematach terapeutycznych. Lek może być stosowany zarówno jako monoterapia, jak i w połączeniu z innymi substancjami przeciwcukrzycowymi.
Monoterapia
Wildagliptyna jako jedyny lek przeciwcukrzycowy jest wskazana u pacjentów:
- Nieadekwatnie kontrolowanych wyłącznie dietą i ćwiczeniami fizycznymi
- U których metformina jest niewskazana z powodu przeciwwskazań lub nietolerancji
- Z wczesnym stadium cukrzycy typu 2 bez znacznych powikłań
Terapia skojarzona
W leczeniu skojarzonym wildagliptyna może być stosowana z:
Kombinacja |
Wskazanie |
Dawkowanie wildagliptyny |
Metformina |
Niewystarczająca kontrola glikemii przy maksymalnej dawce metforminy |
50 mg 2x dziennie |
Pochodne sulfonylomocznika |
Niewystarczająca kontrola przy maksymalnej dawce sulfonylomocznika (gdy metformina przeciwwskazana) |
50 mg 1x dziennie |
Tiazolidynediony |
Niewystarczająca kontrola glikemii, gdy stosowanie tiazolidynedionów jest wskazane |
50 mg 2x dziennie |
Insulina (±metformina) |
Niewystarczająca kontrola przy stabilnej dawce insuliny |
50 mg 2x dziennie |
Dawkowanie i sposób podawania
U dorosłych zalecana dawka wildagliptyny wynosi jedną tabletkę rano i jedną wieczorem (100 mg dziennie) w monoterapii oraz w kombinacji z metforminą, tiazolidynedionami, lub insuliną.
W przypadku skojarzenia z pochodnymi sulfonylomocznika dawka wynosi 50 mg raz dziennie rano, aby zmniejszyć ryzyko hipoglikemii. Maksymalna dawka dobowa nie powinna przekraczać dwóch tabletek (100 mg). U pacjentów z umiarkowaną lub ciężką niewydolnością nerek zalecana dawka wynosi 50 mg raz dziennie.
Tabletki wildagliptyny można przyjmować niezależnie od posiłków, co zwiększa wygodę stosowania dla pacjentów. Jeśli pacjent zapomni przyjąć dawkę, powinien to zrobić jak najszybciej po zauważeniu (chyba że zbliża się czas przyjęcia następnej dawki, wtedy pomija się zapomnianą dawkę).
Skuteczność kliniczna
Badania w monoterapii
Wildagliptyna stosowana samodzielnie była skuteczna w redukcji poziomu HbA1c, jednak była mniej skuteczna niż leki porównawcze. W badaniu porównującym wildagliptynę z metforminą, znacząco lepsze wyniki uzyskano z metforminą: redukcję HbA1c o 1,5 punktu procentowego po 52 tygodniach w porównaniu z redukcją około 1 punktu procentowego u pacjentów leczonych wildagliptyną.
Terapia kombinowana z metforminą
W 24-tygodniowym badaniu różnica między wildagliptyną a placebo w skorygowanej średniej zmianie HbA1c wynosiła -0,7 ± 0,1% (p<0,001) dla dawki 50 mg dziennie i podobną dla dawki 100 mg dziennie. Przy stosowaniu jako dodatek do istniejącego leczenia cukrzycy typu 2, wildagliptyna była bardziej skuteczna niż placebo w redukcji poziomu HbA1c.
Długoterminowa skuteczność
Wczesna terapia skojarzona wildagliptyną i metforminą zapewnia większe i trwałe długoterminowe korzyści w porównaniu ze standardową początkową monoterapią metforminą u pacjentów z nowo rozpoznaną cukrzycą typu 2. W pięcioletnim badaniu VERIFY wykazano znaczące zmniejszenie ryzyka zaprzestania terapii początkowej o 49% w porównaniu z monoterapią metforminą.
Profil bezpieczeństwa i działania niepożądane
Najczęstsze działania niepożądane
Najczęstszym działaniem niepożądanym wildagliptyny (obserwowanym u 1-10 pacjentów na 100) są zawroty głowy. Inne często zgłaszane działania niepożądane obejmują ból głowy, nudności, objawy przeziębienia, kaszel i zaparcia.
Lista najczęściej występujących działań niepożądanych:
- Zawroty głowy (1-10%)
- Ból głowy
- Nudności
- Objawy przeziębienia
- Kaszel
- Zaparcia
- Hipoglikemia (rzadko, głównie w skojarzeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi)
Działania niepożądane wymagające uwagi medycznej
Leki takie jak wildagliptyna mogą u nielicznych osób powodować uporczywy i silny ból brzucha. Jeśli to się zdarzy, pacjent powinien jak najszybciej skontaktować się z lekarzem, ponieważ może to być objaw zapalenia trzustki (zapalenia trzustki).
Ponieważ wildagliptyna była związana z problemami wątrobowymi, pacjenci powinni wykonać badania sprawdzające funkcję wątroby przed rozpoczęciem leczenia Galvus i w regularnych odstępach czasu podczas leczenia.
Przeciwwskazania i ostrzeżenia
Przeciwwskazania bezwzględne
- Nadwrażliwość na wildagliptynę lub którykolwiek ze składników preparatu
- Ciężka niewydolność nerek lub wątroby
- Niewydolność serca w zaawansowanym stadium
- Kwasica cukrzycowa
Szczególne populacje pacjentów
Wildagliptyna jest ogólnie uważana za bezpieczną dla osób z łagodną do umiarkowanej niewydolnością nerek. Jednak w przypadku ciężkiej choroby nerek dawkowanie może wymagać dostosowania. U pacjentów w podeszłym wieku lek jest dobrze tolerowany i nie wymaga modyfikacji dawki ze względu na wiek.
Interakcje lekowe
Niektóre antybiotyki, takie jak ryfampicyna, mogą zmniejszyć skuteczność wildagliptyny. Niektóre leki przeciwpadaczkowe, takie jak karbamazepina, mogą zmniejszać stężenie wildagliptyny w organizmie.
Kluczowe interakcje obejmują:
- Silne inhibitory CYP3A4 (ketokonazol, ritonamir) – mogą zwiększać stężenie wildagliptyny
- Kortykosteroidy i diuretyki – mogą wpływać na kontrolę glikemii
- Inne leki przeciwcukrzycowe – zwiększone ryzyko hipoglikemii przy jednoczesnym stosowaniu
Leczenie farmakologiczne cukrzycy typu 2 w Polsce
W Polsce leczenie farmakologiczne cukrzycy typu 2 opiera się na aktualnych wytycznych Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego oraz międzynarodowych standardach opieki. Wildagliptyna stanowi ważną opcję terapeutyczną w strategii leczenia skojarzonego.
Substancje czynne pierwszego rzutu
Zgodnie z polskimi wytycznymi z 2024 roku, leczenie cukrzycy typu 2 rozpoczyna się od:
- Metformina – lek pierwszego wyboru u większości pacjentów
- Wildagliptyna jako alternatywa przy przeciwwskazaniach do metforminy
- Inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego typu 2 (SGLT-2) u pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi
Kombinacje z wildagliptyną dostępne w Polsce
Preparat |
Skład |
Wskazania |
Galvus |
Wildagliptyna 50 mg |
Monoterapia i terapia skojarzona |
Eucreas |
Wildagliptyna 50 mg + metformina 850/1000 mg |
Terapia skojarzona w stałym składzie |
Zomelis Met |
Wildagliptyna 50 mg + metformina 500/850/1000 mg |
Polska alternatywa preparatów skojarzonych |
Algorytm leczenia z wildagliptyną
- Monoterapia wildagliptyną – gdy metformina przeciwwskazana lub nietolerowana
- Dodanie wildagliptyny do metforminy – przy nieskuteczności monoterapii metforminą
- Terapia potrójna – wildagliptyna + metformina + pochodna sulfonylomocznika lub insulina
- Kombinacja z insuliną – w zaawansowanych przypadkach cukrzycy typu 2
W Indiach wildagliptyna jest powszechnie przepisywana pacjentom z cukrzycą typu 2, ponieważ zmniejsza średnią amplitudę wahań glikemicznych (MAGE), wiąże się z niższym ryzykiem hipoglikemii i jest neutralna pod względem masy ciała. Podobne korzyści obserwuje się w populacji polskiej.
Monitorowanie terapii
Podczas leczenia wildagliptyną konieczne jest regularne monitorowanie:
- HbA1c co 3-6 miesięcy – ocena długoterminowej kontroli glikemii
- Funkcje wątroby – kontrola enzymów wątrobowych przed rozpoczęciem i okresowo podczas leczenia
- Funkcje nerek – szczególnie u pacjentów z chorobami nerek
- Masa ciała – chociaż wildagliptyna jest neutralna pod tym względem
- Objawy hipoglikemii – szczególnie przy terapii skojarzonej
Czy wildagliptyna powoduje przyrost masy ciała?
Wildagliptyna nie powoduje przyrostu masy ciała. Ogólnie rzecz biorąc, wildagliptyna jest neutralna pod względem masy ciała. Jednak u pacjentów ze stosunkowo niskim wyjściowym poziomem glikemii zaobserwowano niewielki spadek masy ciała. Neutralność wagowa obserwowana przy wildagliptynie jest efektem klasowym inhibitorów DPP-4.
Czy można stosować wildagliptynę u osób starszych?
Tak, badania kliniczne wykazały, że wildagliptyna może być bezpiecznie stosowana u pacjentów w wieku ≥75 lat. Nie jest wymagana modyfikacja dawki ze względu na wiek, jednak zaleca się ostrożność i regularne monitorowanie funkcji nerek i wątroby.
Jak długo można stosować wildagliptynę?
Wildagliptyna może być stosowana długoterminowo w leczeniu cukrzycy typu 2, ale zaleca się regularne monitorowanie funkcji nerek i wątroby. Leczenie cukrzycy typu 2 jest zwykle długotrwałe, a wildagliptyna wykazała bezpieczeństwo w długoterminowych badaniach klinicznych.
Czy wildagliptyna jest bezpieczna dla wątroby?
Wildagliptyna jest bezpiecznym lekiem dla wątroby. Meta-analiza wskazuje, że wildagliptyna nie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem podwyższenia enzymów wątrobowych lub zdarzeń wątrobowych. Jednak ze względów ostrożności zaleca się monitorowanie funkcji wątroby.
Czy wildagliptyna może powodować hipoglikemię?
Wildagliptyna ma niskie ryzyko hipoglikemii ze względu na swój glukozozależny mechanizm działania. W badaniach klinicznych hipoglikemia występowała rzadko, głównie gdy wildagliptyna była stosowana w skojarzeniu z pochodnymi sulfonylomocznika lub insuliną.
Czy można stosować wildagliptynę u pacjentów z chorobami nerek?
Wildagliptyna okazała się skuteczna i rozsądnie dobrze tolerowana u pacjentów z chorobą nerek cukrzycową, chociaż wielkość próby była ograniczona, a okres obserwacji krótki. U pacjentów z umiarkowaną do ciężkiej niewydolnością nerek zaleca się modyfikację dawki do 50 mg raz dziennie.
Czy wildagliptyna może być stosowana z metforminą?
Dane sugerują, że wildagliptyna w połączeniu z metforminą jest bezpiecznym i skutecznym leczeniem przeciwcukrzycowym w codziennej praktyce medycznej, znacząco zmniejszając HbA1c i glikemię na czczo bez zwiększonej częstości działań niepożądanych. Jest to jedna z najczęściej stosowanych i najlepiej przebadanych kombinacji.
Kiedy należy skontaktować się z lekarzem podczas stosowania wildagliptyny?
Należy skontaktować się z lekarzem w przypadku wystąpienia:
- Uporczywego, silnego bólu brzucha (możliwe zapalenie trzustki)
- Objawów reakcji alergicznej (obrzęk twarzy, warg, języka)
- Częstych epizodów hipoglikemii
- Nietypowych objawów ze strony wątroby (żółtaczka, ciemny mocz)
- Pogorszenia kontroli glikemii mimo regularnego przyjmowania leku
Bibliografia
- Panina G. The DPP-4 inhibitor vildagliptin: robust glycaemic control in type 2 diabetes and beyond. Diabetes Obes Metab. 2007;9 Suppl 1:32-9. DOI: 10.1111/j.1463-1326.2007.00763.x PMID: 17877545
- Azuma K, Rádiková Z, Mancino J, Toledo FG, Thomas E, Kangani C, Dalla Man C, Cobelli C, Holst JJ, Deacon CF, He Y, Ligueros-Saylan M, Serra D, Foley JE, Kelley DE. Measurements of islet function and glucose metabolism with the dipeptidyl peptidase 4 inhibitor vildagliptin in patients with type 2 diabetes. J Clin Endocrinol Metab. 2008;93(2):459-64. DOI: 10.1210/jc.2007-1369 PMID: 18042650