Sepiapteryna

Sepiapteryna to nowoczesna substancja czynna stosowana w leczeniu fenyloketonurii (PKU) – rzadkiej choroby genetycznej, która powoduje gromadzenie się fenyloalaniny we krwi. Jest to naturalny prekursor ważnego kofaktora enzymatycznego o nazwie BH4 (tetrahydrobiopteryna).

Jak działa sepiapteryna?

Mechanizm działania

Sepiapteryna działa jako farmakologiczny chaperon o podwójnym działaniu. Oznacza to, że pomaga wadliwemu enzymowi fenyloalanino-hydroksylazie (PAH) lepiej wykonywać swoją pracę na dwa sposoby:

1. Bezpośrednio – sepiapteryna sama wiąże się z wadliwym enzymem
2. Pośrednio – przekształca się w BH4, który również wspomaga enzym

Dzięki temu proces jest bardziej skuteczny niż przy stosowaniu tylko BH4, ponieważ działa zarówno sepiapteryna, jak i powstający z niej BH4. To podwójne działanie pozwala na skuteczne obniżenie poziomu fenyloalaniny we krwi.

Wskazania do stosowania

Sepiapteryna jest przeznaczona do leczenia hiperfenyloalaninemii (HPA) u dorosłych i dzieci z fenyloketonurią (PKU). PKU to choroba genetyczna, w której organizm nie może prawidłowo przetwarzać aminokwasu fenyloalaniny, co prowadzi do jej gromadzenia się we krwi.

Dawkowanie i sposób podawania

Ogólne zasady dawkowania

Dawka sepiapteryny zależy od wieku i masy ciała pacjenta:

• 0-6 miesięcy: 7,5 mg/kg masy ciała dziennie
• 6-12 miesięcy: 15 mg/kg masy ciała dziennie
• 12 miesięcy – 2 lata: 30 mg/kg masy ciała dziennie
• 2 lata i więcej: 60 mg/kg masy ciała dziennie

Sposób podawania

Dla dzieci o masie ciała poniżej 16 kg:

• Proszek należy wymieszać z wodą lub sokiem jabłkowym
• Odpowiednią dawkę podaje się za pomocą strzykawki dozującej
• Mieszaninę należy dobrze wymieszać przez 30 sekund

Dla pacjentów o masie ciała 16 kg i więcej:

• Całą zawartość saszetki miesza się z wodą, sokiem jabłkowym lub pokarmem o delikatnej konsystencji
• Można podawać z posiłkiem o dowolnej porze, ale codziennie o tej samej godzinie

Ważne informacje o przygotowaniu

• Lek należy podać natychmiast po przygotowaniu
• Jeśli nie można podać od razu, mieszaninę można przechowywać:
  • W temperaturze pokojowej (poniżej 25°C) – do 6 godzin
  • W lodówce (2-8°C) – do 24 godzin
• Przed podaniem należy ponownie wymieszać

Skuteczność kliniczna

Wyniki badań

W głównych badaniach klinicznych sepiapteryna wykazała wysoką skuteczność:

• 73% pacjentów odpowiedziało na leczenie (obniżenie fenyloalaniny o co najmniej 15%)
• U pacjentów otrzymujących sepiapterynę nastąpiło średnie obniżenie fenyloalaniny o 62,8% w porównaniu z 1,4% wzrostem w grupie placebo
• Leczenie umożliwiło 2,3-krotny wzrost tolerancji fenyloalaniny w diecie przy jednoczesnym utrzymaniu bezpiecznego poziomu we krwi

Korzyści dla pacjentów

Najważniejszą korzyścią jest możliwość liberalizacji diety – pacjenci mogą spożywać więcej produktów zawierających białko, co znacząco poprawia jakość życia.

Działania niepożądane

Najczęstsze działania niepożądane

Bardzo często (u więcej niż 1 na 10 pacjentów):

• Zakażenia górnych dróg oddechowych (19,8%)
• Ból głowy (15,3%)
• Biegunka (14,9%)
• Ból brzucha (12,2%)

Często (u 1-10 na 100 pacjentów):

• Zmiana zabarwienia stolca (4,5%)
• Hipofenyloalaninemia – zbyt niski poziom fenyloalaniny (2,7%)

Bezpieczeństwo u dzieci

Sepiapteryna była dobrze tolerowana przez dzieci wszystkich grup wiekowych. Profil bezpieczeństwa u dzieci był podobny do obserwowanego u dorosłych.

Przeciwwskazania i ostrzeżenia

Kiedy nie stosować sepiapteryny?

• Nadwrażliwość na sepiapterynę lub inne składniki leku
• Nietolerancja fruktozy (lek zawiera izomalt)

Szczególne środki ostrożności

• Regularne monitorowanie poziomów fenyloalaniny i tyrozyny we krwi
• Ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu z niektórymi lekami (inhibitory DHFR, leki rozszerzające naczynia)
• Dostosowanie diety w konsultacji z lekarzem

Interakcje z innymi lekami

Leki wymagające szczególnej uwagi:

Inhibitory DHFR (np. trimetoprym, metotreksat):

• Mogą wpływać na skuteczność sepiapteryny
• Wymagają częstszej kontroli poziomu fenyloalaniny

Leki rozszerzające naczynia (np. sildenafil, nitroprusydek):

• Zalecana ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu

Lewodopa:

• Może nasilać objawy neurologiczne

Ciąża i karmienie piersią

• W ciąży: brak wystarczających danych – zalecane unikanie
• Karmienie piersią: nie wiadomo, czy lek przenika do mleka – wymagana ocena korzyści i ryzyka

Farmakokinetyka – jak organizm przetwarza lek

Wchłanianie i metabolizm

• Sepiapteryna jest szybko wchłaniana po podaniu doustnym
• Maksymalne stężenie osiąga w ciągu 1-3 godzin
• Jest intensywnie przekształcana do aktywnego metabolitu BH4
• Nie kumuluje się w organizmie przy wielokrotnym podawaniu

Wpływ pokarmu

Podawanie z posiłkiem zwiększa wchłanianie:

• Z lekkim posiłkiem: 1,6-1,7 razy większe wchłanianie
• Z tłustym posiłkiem: 2,2-2,8 razy większe wchłanianie

Eliminacja

• BH4 ma okres półtrwania około 5 godzin
• Metabolity są wydalane głównie z kałem (26%) i moczem (7%)

Przechowywanie i postać leku

Przechowywanie

• W temperaturze pokojowej
• W oryginalnym opakowaniu, chronić przed światłem
• Okres ważności: 2 lata

Postać farmaceutyczna

• Proszek doustny w saszetkach
• Dostępny w dawkach: 250 mg i 1000 mg
• Kolor: żółty do pomarańczowego
• Opakowanie: 30 saszetek

Podsumowanie

Sepiapteryna reprezentuje przełom w leczeniu PKU, oferując:

• Wysoką skuteczność w obniżaniu poziomu fenyloalaniny
• Możliwość liberalizacji diety i poprawy jakości życia
• Dobre bezpieczeństwo u pacjentów wszystkich grup wiekowych
• Wygodę stosowania – raz dziennie z posiłkiem

Leczenie wymaga regularnego monitorowania przez doświadczonego lekarza i dostosowania diety w oparciu o wyniki badań krwi.